Soru-cevap : "Birçok Kişi Buna Katlanmaktansa Ölmeyi Tercih Eder"

BİŞKEK, 5 Ağustos (IPS) – Bişkek’in zindanlarında yazın sıcaklık tavana vuruyor. Hava ağır ve kımıldamıyor. İdam cezasının kaldırılmasından bu yana mahkumlar infaz edilme tehdidinden kurtuldu ama şimdi de yaşamın kıyısında duruyorlar.

IPS’in Orta Asya muhabiri Kuban Abdyman’la yaptığı röportajda Kırgızistan’ın ombudsmanı T. Akun mahkumlar için hazırladığı reform önerisinden bahsetti.

IPS: Kırgızistan Orta Asya’da idam cezasını kaldıran ikinci ülke haline geleli iki sene oldu. O sırada itiraz edenler caydırıcı bir cezanın kaldırıldığını söylüyordu. Şu an idam cezasını kaldırmanın ciddi suçların işlenme oranı üzerinde bir etkisi olup olmadığı söylenebilir mi?

T. Akun (TA): Bu cevaplaması zor bir soru. Yeni anayasanın kabulünden bu yana bu konu üzerine bir araştırma yapılmadı. Ama nüfusun büyük bölümünün idam cezasının kaldırılmasını desteklediğini biliyoruz. Bunu ülkenin demokratikleşmesi yolunda bir adım olarak değerlendiriyorlar.

IPS: Geçen yıl ceza yasası anayasayla uyumlu hale getirildiğinde eski idam mahkumiyetlerinin de yeninden değerlendirileceği söylenmişti. Mahkemeler bu konuda nasıl bir ilerleme sağladı?

TA: Bazı vakalarda bu gerçekleşti. Ama sadece ceza yasası değil birçok kanun yeni anayasayla uyumlu hale getiriliyor. Bu süreç henüz bitmedi. Bize sadece mahkumlardan değil yakınlarından da birçok başvuru geliyor.

IPS: İdam cezası kaldırılmadan önce mahkumlarla görüşme şansınız oldu mu?

TA: Ne yazık ki ombudsman olmadan önce bunu yapamadım. Göreve bu sene getirildim. Şimdi mahkumlarla görüşüp onların lehine bir rol oynayabilmeyi umuyorum.

IPS: Eski idam mahkumları şimdi nerede tutuluyor?

TA: Bildiğim kadarıyla onların cezaevi koşullarında bir değişiklik olmadı. Bişkek yakınlarındaki SIZO-I adlı cezaevinde 136 mahkum var. Bu cezaevi 32 kişilik. İki kişilik hücrelerden oluşan bir diğerinde de üçer kişi tutuluyor. Sekiz mahkumun kaldığı hücreler bile var.

IPS: Bu mahkumlardan şu ana kadar idam cezasının kaldırılmasıyla ilgili farklı tepkiler aldığınızdan bahsettiniz. Ne diyorlar?

TA: İki sene önce ombudsman kurumu idam mahkumlarının görüşlerini derledi. 125 mahkumun idam cezasına karşı olduğu görüldü. Fakat yedi kişi farklı düşünüyordu; idam cezasını ömür boyu hapse çevirmenin insanca olmadığını söylediler. Burada kalmaktansa öldürülmeyi tercih ettiler. Hapishane koşullarını sorguladık. Yeterli ilaç olmadığı için gerekli tedaviyi olamayanlarla karşılaştık. Kaynak yetersizliğinden yemeklerin monoton ve zayıf olduğunu gördük. Yakın gelecekte cezaevlerinin uluslararası standartlara ulaşması için çalışmalar başlayacaktır; en azından bakanlık böyle söylüyor.