İDAM CEZASI : Özbekistan İdam Cezasını Kaldırdı, Sırada Cezaevi Reformu Var

BİŞKEK, Kırgızistan, 17 Ocak (IPS) – Özbekistan’ın da idam cezasını kaldırmasıyla orta Asya bölgesi geçmişin üzerine kalın bir çizgi çekmiş oldu.

1 Ocak’tan bu yana ülkede idam cezası yasak ve en ağır ceza ömür boyu hapis oldu. Reformlar yeni ceza yasasına girdi ve Devlet Başkanı İslam Kerimov’un imzasıyla onaylandı.

Geçtiğimiz sekiz yılda, Sovyetler Birliği’nin 1991’de dağılmasıyla bağımsızlığını kazanan orta Asya devletlerinin hepsi –Türkmenistan, Tacikistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan- idam cezasını kaldırdı.

Bunu ilk yapan 1999’da Türkmenistan oldu. 2004’te moratoryum uygulamaya başlayan Tacikistan’ın da yakında resmen idam cezasını kaldırması bekleniyor. Kazakistan’ın da &com;terör suçlarını&com; da idam cezası kapsamından çıkarması bekleniyor. Eski Sovyet devletlerinden sadece Belarus aktif olarak idam cezasını uyguluyor.

Mayıs 2005’te Andican’da polis silahsız göstericilere ateş açmıştı. Kaç kişinin öldüğü ve çatışmanın sebebi asla açıklanmadı. Bu olaydan sonra hükümet muhalif gruplara yönelik baskıları artırdı ve binlerce Özbek komşu ülkelere kaçtı. Şimdi idam cezasının kaldırılmasıyla baskıların hafifleyeceği yolunda ümitler yoğunlaşıyor.

İdam cezasının kaldırılmasını memnuniyetle karşıladığını belirten Uluslararası Af Örgütü (UAÖ) uygulamanın geçmişteki sonuçları hakkında bilgi talep etti. Örgüt, uzun yıllardır ülkede infaz edilenlerin mezar yerlerinin açıklanması için kampanya yürütüyor.

Kırgızistan’da İnsan Hakları ve Onurunu Savunma Komitesi’nden aktivist Akın Toktaliyev &com;Özbekistan’da kaç kişinin infaz edildiğini ve kaç kişinin infaz edilmeyi beklediğini kimse bilmiyor&com; dedi. Çok farklı rakamlar var. Uluslararası Ceza Reformu’na göre idam cezası kalktığında bin kişi infaz edilmeyi bekliyordu.

Özbek bağımsız insan hakları komisyonunun başında bulunan Sultan İkramov &com;Mahkumların cezaevinde işkence sonucunda öldüğüne dair birçok bilgi var. Cezaevlerindeki durum kabul edilemez&com; dedi.

Ülke dışında bulunan Özbekistan'da İşkencenin Önlenmesi için Acil Tepki Grubu da yaptığı yazılı açıklamada idam cezasının kaldırılmasını memnuniyetle karşıladıklarını fakat bu adımın da sınırları olduğunu vurguladı.

Buna göre, Avrupa Konseyi'nin cezaevindeki mahkumların insanca koşullarda tutulmasına dair önerileri karşılanmış değil. Ömür boyu hapse çarptırılan mahkumlar ilk 10 yıl yakınlarıyla yılda sadece bir kez görüşebiliyor.

Af ve şartlı salıverme koşulları da çok katı ve yetersiz. Grup, cezaevleri üzerinde kamusal denetimin olmamasını da eleştirdi. Ayrıca, yanlış yargılamaların yeninden açılması için olanaklar kısıtlı.