KİGALİ, 7 Ağustos (IPS) – Ruanda idam cezasını kaldırmanın getirdiği uluslararası onayı iyi değerlendirerek 1994'te gerçekleşen soykırımın ardından yurtdışına kaçan zanlıların iadesini istemeye hazırlanacağının sinyallerini verdi.
&com;Şimdiden Afrika, Avrupa ve Kuzey Amerika'daki birçok ülkeyle suçluların iadesi için sözleşmeler imzaladık. O ülkelerin de soykırım zanlılarının yargılanması için işbirliği yapacağını ümit ediyoruz.&com;
Adalet Bakanı Tharcisse Karugarama'nın ay başında yaptığı açıklama idam cezasının 25 Temmuz'da kaldırılmasının hemen ardından geldi. Mayıs'ta yayınlanan bir rapora göre soykırımda sorumluluğu olduğu düşünülen 44 bin 204 Ruandalı yurtdışına kaçmış durumda.
Bu girişimi ilk tebrik edenlerden biri Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Louise Arbour oldu. &com;İdam cezasını kaldıran Ruanda 1994 soykırımında yer alanları adalet önüne çıkarmak için de önemli bir adım atmış oldu.&com;
Birçok ülke, zanlıların iadesi için Ruanda'nın idam cezasını kaldırmasını önkoşul olarak ileri sürüyordu. 800 binden fazla azınlık Tutsi'nin ve ılımlı Hutu'nun köktenci Hutularca öldürüldüğü soykırımla ilgili son infaz 1998'de gerçekleşti. Katliam planlamaktan suçlu bulunan 22 kişi kurşuna dizildi.
O zamandan bu yana mahkum olan 650 kişi infaz için bekliyordu. İdam cezasının kalkmasıyla bu mahkumların cezası da ömür boyu hapse dönüştürüldü.
1996'da BM Güvenlik Konseyi, 1996'da &com;toplumsal uzlaşı çabalarına destek&com; amacıyla Ruanda için Uluslararası Ceza Mahkemesini (ICTR) kurdu. Önümüzdeki sene sonuna kadar 70 kadar kişinin yargılamasını tamamlamış olacak mahkeme böylece diğer davaları Ruanda yargısına devredebilecek.
Mahkemenin hakkında suçlamada bulunduğu 18 kişi hala kaçak. Ruanda, dünya çapında polis güçlerinin bu kaçakları kovalamasını isteyebilir. Yurtdışında yaşayan Ruandalıların oluşturduğu grupların da iadeler için baskı oluşturması beklenebilir. İdam cezasının kaldırılmasının günler ardından Kanada'da yaşayan Ruandalılar, orada yaşamasına izin verilen Hutu köktencisi Leon Mugesera'nın iadesi için çalışmaya başladı.
Öte yandan soykırımdan kurtulan birçok insan, iadelerin önünü açsa da idam cezasının kaldırılmasından memnun değil. IPS'e konuşan Gisele Dusabe &com;Bu bizim yok edilmemiz için çalışanlara cesaret verecektir&com; dedi. &com;Aşağılanmış hissediyorum. Ailemi kaybettim ve karşılığında hiçbir şey alamadım.&com;
Fakat Uganda'ya kaçan bir Tutsi, Paul Kazoba farklı düşünüyor. &com;Ülkemizi yeniden kurmak zorundayız. Uzlaşı ancak cinayete cinayetle karşılık vermezsek olabilir.&com;
Ülkede yargının işleyişini hızlandırmak için 2001'de &com;Gacaca&com; adı verilen toplum mahkemeleri kurulmuştu. O zaman 100 binden fazla insan hapishanelerde yargılanmayı bekliyordu. Birçok dava pişmanlık ve tazminatlarla birlikte bu mahkemelerde çözüldü. Olayları planlamakla suçlananların yargılanmasını ise devlet mahkemeleri götürüyor.
Daha önce yargılanmayı bekleyenlerin cezaevi koşulları üzerine endişelerini açıklayan Uluslararası Af Örgütü (AI) de idam cezasının kaldırılmasını memnuniyetle karşıladı.
INTER PRESS SERVICE NEWS AGENCY - TÜRKÇE
