BİŞKEK, 16 Ağustos (IPS) – Buradaki aktivistler idam cezalarının ceza kanunundan çıkarılmasını memnuniyetle karşılıyorlar ama bu düzenlemenin sınırları konusunda da endişeliler ve tamamen kalkması için yeni reformlar istiyorlar.
27 Haziran'da devlet başkanı Kurmanbek Bakiyev, daha &com;insancıl&com; bir ceza kanununu yürürlüğe sokan imzayı attı. Bu düzenleme kurşuna dizilerek idam cezasını 30 yıl hapisle değiştirmiş oldu.
Bu değişiklik ceza kanununu Aralık 2006'da oluşturulan anayasayla uyumlu hale getirdi. Her türlü cinayeti yasaklayan anayasayla Kırgızistan beş ülkenin bulunduğu Orta Asya bölgesinde idam cezasını kaldıran ikinci ülke oldu.
Bağımsız İnsan Hakları Örgütü'nden eski yargıç Ulugbek Azimov, IPS'e &com;artık birçok yargıç daha kolay nefes alacak. İdam cezalarını büyük tereddütle veriyor ve temyizden dönmesini ümit ediyorlardı&com; dedi. Yeni değişiklik 174 idam mahkumunun cezalarının mahkemelerde yeniden görülmesini sağlayacak.
İdam cezasının kalkması şimdi tecavüz ve cinayet mahkumlarının rehabilitasyonu sorununu ön plana çıkardı. Fakat bazı aktivistler ceza kanunundaki değişiklerin sınırlı olduğunu iddia ediyor.
Azimov, ceza kanununun 174 idam mahkumunun durumlarının yeniden değerlendirilmesi için sekiz aylık bir süre tanıdığını söyledi. Bu konuda yeni bir yasal düzenleme gelebilir ama hak savunucuları sürenin kısalığı ve nasıl bir değerlendirme yapılacağının belli olmaması nedeniyle endişeli.
Bişkek adalet departmanından Nurbolot Kurmanov, Kırgızistan'da yargılama sırasında hata oranının gelişmiş ülkelere göre daha fazla olduğunu belirtti ve idam mahkumlarının davalarının kapsamlı olarak yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini ekledi.
174 idam mahkumunun hiçbiri varlıklı ailelerden gelmiyor. Aktivistler de idam cezası karşılığına konulan cezanın 30 değil 20 yıl olmasını istiyor. Özellikle de ülkedeki hapishanelerin durumu göz önüne alındığında bunun çok ağır bir ceza olduğunu iddia ediyorlar. Uygulama uluslararası standartlara da uygun değil.
Yetkililer cezaevi koşullarının iyileştirileceğine dair söz verdi fakat aktivistler bunun gerçekleşeceğinden şüpheli. Kırgız Ombudsman organizasyonundan Nargiza Akyl IPS'e &com;Birçok mahkumun idam cezasının kalkmasını memnuniyetle karşılamaması ilginç&com; dedi.
Yeterli kaynağın ayrılamamasından dolayı mahkumlar yeterli beslenemiyor. Bir kaynağın verdiği bilgiye göre, hapishane çalışanlarının ve yiyecek tedarikçilerinin yolsuzlukları da bu durumda etken. IPS'in araştırmaları da cezaevlerinde aşırı kalabalığın, salgın hastalıkların ve yetersiz sağlık hizmetlerinin olduğunu gösteriyor. Birçok mahkum psikolojik hastalıklardan muzdarip ama hiç destek alamıyorlar.
Uluslararası Ceza Reformu örgütü, bölgedeki yetkililere cezaevlerinde uluslararası standartların sağlanması ve bağımsız kamusal denetim mekanizmalarının kurulması çağrısında bulundu. Kırgız aktivistler şimdi hükümete BM Medeni ve siyasal haklar sözleşmesine Ek 2. Opsiyonel Protokolü imzalaması konusunda baskı yapıyor.
Parlamentoda bu konudaki girişim geçen yıl başarısız oldu ama yakında konunun tekrar gündeme gelmesi bekleniyor. Şu ana kadar 61 ülke protokolü imzaladı; bunların arasında bölgede bulunan Türkmenistan da var.
INTER PRESS SERVICE NEWS AGENCY - TÜRKÇE
