Bişkek, 29 Ocak (IPS) – Kırgızistan’da yeni kabul edilen anayasa devlet eliyle her türlü ölüm cezasını özellikle yasaklıyor. Hukukçular şimdi buna uygun olarak idam cezası yerine uzun süreli hapis cezaları getirecek yasal değişiklikler üzerinde çalışıyor.
Ölüm cezasının kaldırılmasını olumlu karşılayan bağımsız hukukçular ve insan hakları aktivistleri ülkenin bu alanda Kazakistan, Özbekistan, Tacikistan ve Çin gibi bölge ülkelerine göre çok daha ileri bir noktaya ulaştığını söylüyor.
Yeni Kırgız anayasası 16 Ocak 2007’de devlet başkanı Kurmanbek Bakiyev tarafından onaylanarak yürürlüğe girdi.
Yeni anayasanın 14. Maddesi &com;Kırgızistan Cumhuriyeti’nde her vatandaşın yaşam hakkı devredilemez şekilde tanınmıştır. Kimse yaşam hakkından mahrum bırakılamaz&com; diyor. Daha önce cinayet ve çocuklara tecavüz gibi suçlara öngörülen ve ülkenin 1991’de Sovyetler Birliği’nden bağımsızlığını kazanmasından bu yana kabul edilen tüm anayasalarda yer almış olan idam cezasıyla ilgili madde de anayasadan çıkarıldı.
Adalet Bakanlığı’nın cezaevi reformuyla ilgili dairesindeki görevlilerden Marat Zamankulov da IPS’e yaptığı açıklamada idam cezasının kaldırılmasını onayladığını belirtti. Meclis adalet komisyonundan bir üye de idam cezasının anayasada açıkça yasaklanın ardından bazı yasalarda değişiklik yapılması gerektiğini söyledi. Buna göre, yasa değişikliği taslakları üzerinde çalışılmaya başlandı.
Taslakların parlamentoya ne zaman görüşmeye açılacağı henüz belli değil. Meclis adalet komisyonu başkanı Nurbolot Kurmanov şu an parlamentonun önünde daha öncelikli konular olduğunu söylüyor.
Anayasa komisyonu başkanı İshak Masaliyev de IPS’e verdiği demeçte ceza yasasındaki değişikliklerin &com;toplum hazır olduğu anda gerçekleştirileceğini&com; belirtti.
Son anayasa reformuna kadar, 1998’de ilan edilen ve her sene devlet başkanı kararıyla uzatılan moratoryum sayesinde idam cezaları infaz edilmiyordu.
Hiçbir yetkili en son ne zaman bir infaz gerçekleştirildiğini ya da en son idam edilen kişinin kimliğini kamuoyuna açıklamıyor. Ancak Cumhuriyet başsavcılığının IPS’e verdiği bilgiye göre en son idam edilenler Makmucan Ruzimetov ve Sabırkul Batirov adlı iki kişiydi. Her ikisi de milletvekili Bayaman Erkinbayev suikastında suçlu bulunmuştu.
Yolsuzluğa Karşı Sivil Toplum adlı kuruluşun verdiği bilgiye göre şu an Kırgızistan’da idam cezasına çarptırılmış ve cezaevlerinde tutulan 160-165 mahkum var.
İdam cezasının kaldırılması sürecinde farklı yollar önerilmişti. Örneğin, Ombudsman Tursunbay Bakir-uulu bunun için ayrı bir yasal düzenleme gerektiğini savunuyordu.
Bakir-uulu, &com;Fakat bunu başaramadık. Milletvekilleri önerimizi ve hazırladığımız taslak yasayı reddetti. Onlar konunun referandumla çözülmesini istiyordu ama onu da biz kabul edemezdik. Bu konuya meclis tek başına karar vermeliydi,&com; dedi.
Nurbolot Kurmonov da Bakir-uulu gibi referanduma gidilecek olursa idam cezasının geri geleceğini düşünüyor. Halk arasında geniş bir kesim ekonomik sorunlar, suç ve yolsuzluk karşısında idam cezasının caydırıcı olduğuna inanıyor.
İdam cezasının kalkmasıyla insan hakları aktivistlerinin ilgisi cezaevlerindeki durum üzerine yoğunlaşmaya başladı. Yolsuzluğa Karşı Sivil Toplum’un bir raporunda idam cezası mahkûmlarının durumundan söz edilirken Bişkek cezaevinin bodrum katında iki kişilik hücreye 10 mahkûmun doldurulduğu belirtiliyor.
Sağlık hizmetlerinin yokluğu ve beslenme yetersizliği nedeniyle mahkûmların ortalama yaşam beklentisi ülke ortalamasının yarısına inmiş durumda. Mahkûm başına günlük harcama 8 Kırgız Somunu –yaklaşık 25 kuruş- geçmiyor. Bu rakam ise belirlenen resmi ödeneğin sadece dörtte biri.
Kırgızistan Yüksek Mahkemesi başkanı Kurmanbek Osmonov cezaevlerinin daha fazla ömür boyu hapis cezasına çarptırılmış mahkûmu kaldıracak durumda olmadığını söylüyor.
Bu açıdan durum umutsuz görünüyor. Adalet Bakanı Kacipov’un &com;bütçe fazlası olduğu takdirde yeni cezaevleri yapılacağı&com; sözlerini değerlendiren bir kaynak şöyle diyor:
&com;Bu Kırgızistan’ın cezaevlerinde ekonomi iyileşene kadar hiçbir değişiklik olmayacağı anlamına gelir. Tek fark artık idam cezasının kalkmış olması&com;.
INTER PRESS SERVICE NEWS AGENCY - TÜRKÇE
