Soru-cevap : "Şiddet Topluma Hakim Olunca İnfazlar Arttı"

KARAÇİ, 18 Nisan (IPS) – 2007'de Pakistan'da neredeyse her üç günde bir kişi idam edildi. Bağımsız Pakistan İnsan Hakları Komisyonu (HRCP) yöneticisi I.A. Rehman &com;İnfaz edilmeyi bekleyen 7 bin kişi de her gün öldü öldü dirildi&com; diye ekliyor.

IPS muhabiri Zofeen Ebrahim'e verdiği röportajda, Rehman geçen yıl Pakistan'da gerçekleştirilen infaz sayısının ciddi oranda artmasını &com;devletin ve toplumun şiddet odaklı hale getirilmesi&com;ne bağlıyor.

IPS: Pakistan İnsan Hakları Komisyonu yıllık raporunu geçtiğimiz günlerde yayınladı. Geçen yıl yaşanan infazlardaki aşırı artışı açıklayabilir misiniz?

I.A. Rehman: 2007'de 134 kişi infaz edildi, bu sayı önceki yıl 83'tü. Bu yüzde 61 artış demek. 2003'ten bu yana infazların sayısı her yıl artıyor. Bunun birçok sebebi var ama esas olan toplumun ve devletin şiddet odaklı hale gelmesi. Diğer nedenlerse 1990'da çıkan Kısas ve Diyet Yasası'nın sağladığı af olanağının yasaklanması, hükümetin idam mahkumlarının maliyetinden şikayetçi olması ve son olarak da idam cezası öngören suçların fazlalığı.

Uluslararası Af Örgütü'ne göre Pakistan idam cezası sayısında dünyada ikinci sırada. Sizdeki veriler ne yönde?

Pakistan'da oldukça yüksek bir idam cezası oranı var. Örneğin 2004'te 455, geçen yıl da 319 kişi idama mahkum oldu. Her yıl infaz edilmeyi bekleyenlerin sayısı daha da artıyor.

İdam mahkumlarını yaşlar, geçmişleri, işledikleri suçlar hakkında genel bir bilgi verebilir misiniz?

En büyük grubu cinayetten mahkum olan erkekler oluşturuyor. Geçen yıl iki kadın da mahkum edildi. İdamla cezalandırılan diğer suçlar arasında uyuşturucu kaçakçılığı, fidye için adam kaçırmak, hırsızlık, terörizm de var. Yaşla ilgiliyse size bir bilgi veremeyeceğim.

Bu yıl mahkumiyet sayısının daha da artmasını engellemek için ne yapabilirsiniz?

Tek yol idam cezası öngörülen suçların sayısını azaltmak. Son iki yıldır idam cezasına moratoryum ilan edilmesini, idam cezasının kaldırılmasını talep ediyoruz.

Raporunuza göre idam mahkumu 7 bin kişi var. İnfaz edilen 134 kişinin nasıl seçildiği konusunda bilgi verebilir misiniz?

Bunun mantıklı bir açıklaması yok. Yargılaması tamamlanan herkes infaz edilebilir. Şöyle oluyor: Önce ortalama üç yıl süren bir yargılama; Yüksek Mahkemenin mahkumiyeti onaması da bir o kadar sürüyor; Temyiz Mahkemesi'ne başvuru –uzun yıllar ve son olarak da af talebinin değerlendirilmesi. Terörizm gibi suçlarda, özellikle de hükümet veya devlet başkanı hedef alınmışsa infaz görece kısa sürede gerçekleşebiliyor.

İdam mahkumlarının cezaevi koşulları hakkında bilgi verebilir misiniz?

Cezaevi koşulları berbat. Eskiden idam mahkumları tek kişilik hücrelerde tutulurdu. Çoğu zaman zincirlenirlerdi. Şimdi her hücrede üç ya da dört kişi kalıyor. Bu bir gelişme. Fakat idam mahkumlarının diğer mahkumlardan daha kötü durumda olduğunu düşünmüyorum.

İdam cezasının kaldırılmasını engelleyen en önemli faktör ne –din mi siyaset mi?

Siyasetten çok din, fakat hepsinden önemlisi atalet. Devlet, İslam'ın idam cezasını öngördüğü inancıyla muzdarip. &com;Göze göz&com; Kuran'ın klasik yorumlarından biri. Fakat buradaki adalet sisteminin Kuran'da öngörülen kusursuz yargıyla uyumlu olmadığı konusunda bir tartışma için alan var.

Demokratik bir yapının sağlandığı varsayılırsa, hükümetin idam cezasının kalkması için yaptığınız baskıları daha fazla dikkate alacağı konusunda umutlu musunuz?

Bir moratoryum için bastıracağız. Benazir Butto hayattayken daha fazla umudumuz vardı, çünkü o bizim bakış açımızı anlıyordu. 1988'de başbakan olduğunda birçok mahkumu affetmişti. Onun döneminde infazlar da azdı. Belki şimdi de bir şeyler yapılabilir ama koalisyonlar etkin araçlar değil.