TAMPA, Florida, 10 Eylül (IPS) – Bir hakimin, çok düşük IQ sonuçları almasına rağmen bir cinayet mahkumunu idama mahkum etmesi, aktivistlere göre beş yıl önce Yüksek Mahkemenin zihinsel özürlüleri ölüm cezasından kurtaran kararının sarsılma olasılığını gündeme getiriyor.
24 Ağustos’ta John Couey, 49, geçen yıl dokuz yaşındaki bir kız çocuğunu tecavüz edip öldürmekten idama mahkum oldu. Couey’in avukatları karardan önce onun IQ testinde sadece 64 aldığını belirtip zihinsel özürlü olarak kabul edilmesi dolayısıyla idama değil ömür boyu hapse mahkum edilmesi gerektiğini savunmuştu.
Florida eyalet kanunlarına göre &com;zihinsel özür&com; 70’in altında bir IQ seviyesi demek. Ortalam bir ABD vatandaşının IQ seviyesi 100.
2002’de ABD Yüksek Mahkemesi zihinsel özrülülerin infaz edilmesinin yasal olmadığına hükmetti. Altıya karşı üçle verilen kararda mahkeme Virginia eyaletinin aksi yöndeki yasalarının anayasanın sekizinci maddesine aykırı olduğunu söyledi. Bu madde vahşi ve olağandışı cezalandırmayı yasaklıyor.
Couey davasında hakim bu kararı sorgulamadı fakat savcılığın sunduğu ve sanığın IQ seviyesini 89 olarak gösteren testi göz önüne aldı. Couey’in temyize gitme şansı var fakat temyiz sürecinin uzunluğu ve infazların yavaşlığı nedeniyle idam mahkumları ortalama 10-12 sene infaz sırasında beklemek zorunda kalıyor.
Yakın zamanda verilen IQ testleri üzerine iki ayrı karar da mahkemelerin düşük zekalı sanıklarla ilgili davaları ele alma biçimi üzerindeki tartışmaları alevlendirdi. 11 Nisan’da, aktivistlerin zihinsel özürlü olduğuna dair itirazlarına rağmen bir mahkum ülkede en fazla idam cezasının infaz edildiği Teksas’ta öldürüldü. Öte yandan Ağustos’ta, iki cinayetten mahkum olan Jose DeJesus, uzmanların ifadeleri sonrasında mahkeme &com;görece zihinsel özürlü olduğuna&com; karar verince idam edilmekten kurtuldu.
Bu gibi sınırda duran davalar konusunda uzman olan avukat Jonathan Brown, IPS’e &com;ABD’de yargı sisteminin açıkları nedeniyle muhtemelen zihinsel özürlüler infaz ediliyor&com; dedi.
Amerikan Medeni Özgürlükler Birliği’nden Cassandra Stubbs, sorunun Yüksek Mahkemenin 2002’de verdiği kararın açıkta bıraktığı sorulardan kaynaklandığını belirtti. Mahkeme zihinsel özürlülük için bir IQ seviyesi belirlemedi veya IQ testlerinin zihinsel özürlülüğü belirlemek için gerekli yöntem olup olmadığına da değinmedi.
&com;Florida’da sınır 70 ama idam cezasını uygulayan 38 eyaletin her biri kendi sınırını belirleyebilir.&com; Stubbs, avukatların konuyu Yüksek Mahkemeye getirmesiyle bir açıklık sağlanacağını düşünüyor.
IPS’in konuştuğu başkalarıysa diğer sorunlara dikkat çekti. Birincisi, standart bir IQ testi olmaması. Çoğu eyalette ya Stanford-Binet testi ya da WAIS III seviye tespit testi kullanılıyor.
Washington merkezli İdam Cezası Bilgi Merkezi’nden Richard Dieter, bir ceza davasının hangi aşamasında zihinsel yeterlilik konusunun belirlenmesi gerektiğinde de ortak bir yaklaşım bulunmadığını söyledi.
Avukat Ronald J. Tabak, çoğu zaman bu konunun dava mahkemeye gelmeden çözümlendiğini ama Yüksek Mahkemenin bu kararı hakimin mi yoksa jürinin mi vereceğini karara bağlamadığını ekledi.
Bu tartışma, genel anlamda da ABD ve idam cezası sistemi üzerindeki tartışmayı yükseltiyor. İdam cezası olan çoğu eyalette ya infazlar ertelenmeye başladı ya da jüriler artan oranda ömür boyu hapis cezasını tercih etmeye başladı. Öte yandan, Dallas Monitoring News, bu ay yayınladığı bir başyazıda &com;Teksas’ın devlet destekli cinayetlere tüm hızıyla devam ettiğini&com; söyleyerek sert bir eleştiri yöneltti.
Teksas ve Florida, idam cezasıyla ilgili bir diğer tartışmanın, iğne ile infaz metodu tartışmasının da ortasındaki birkaç eyaletten. Geçen yıl Florida’da bir infaz memuru damarını bulamayınca bir mahkum 34 dakika boyunca kıvranarak öldü.
1973’ten bu yana verilen 2 binden fazla idam cezasının yanlış çıkması ABD adalet sistemine olan güveni sarsmış durumda. ABD, idam cezası konusunda dünyada da gitgide yalnızlaşıyor.
INTER PRESS SERVICE NEWS AGENCY - TÜRKÇE
