PEKİN, 17 Haziran (IPS) – 2008 Olimpiyatları öncesinde her yıl binleri bulan infaz sayılarını aşağıya çekmek için baskı altında kalan Çin, idam cezalarını ömür boyu hapse çevirip maktüllerin ailelerine tazminat ödeme yoluna gitti. Fakat bu uygulama bulaşıcı hale geliyor.
Güney eyaletlerinden Guangdong’bir dizi vakada yakalanan katillere mağdur ailelerine tazminat karşılığı af çıkarılması tartışma yarattı. Aynı uygulamanın Shandong ve Zhejiang eyaletlerinde de yapıldığı biliniyor.
Uygulama, her yıl dünyanın kalanından daha fazla insanın idam edildiği ülkede insan hayatının değeri üzerine yoğun bir tartışmaya yol açtı. Her ne kadar Çin’de ceza sisteminde reform yapılması yönündeki görüşler ağırlık kazansa da yapılan anketler pek çok Çinli’nin idam cezasını hala caydırıcı olarak gördüğünü ortaya çıkarıyor.
Güneybatı Milletler Üniversitesi’nden Le Lan &com;Artık suçluların kaderi cüzdanlarının kalınlığına bağlı&com; diyor. &com;Hukukun ciddiyeti zarar gördü ve halkın adalet anlayışı iyice küçümsendi.&com;
Bir fabrika işçisi olan Xu Shu da aynı fikirde: &com;Bu uygulama hukuka hakaret. Artık parayla hayat satın alabilecek miyiz?&com;
Öte yandan kimi hukukçular af uygulamasını bir çeşit reform adımı olarak savunuyor. Chian Daily gazetesinin İnternet forumuna yazan avukat Jiang Qinghan &com;Bu uygulama Yüksek Halk Mahkemesinin daha az infaz verilmesi kararıyla uyumlu. Eğer pişmanlık söz konusuysa ve suçlunun davranışı infazı gerektirmiyorsa niye bir yaşamı sona erdirelim?&com; diyor.
Yargının karşılaştığı ikilem Deng Rongfen isimli yaşlı bir kadınla ilgili vakada somutlaştı. Olay geçen Mart ayında Guangdong eyaletinde yaşandı. Deng’in, ailenin geçimini sağlayan tek oğlu Mayıs 2006’da bıçaklanarak öldürüldü. Katillerin hepsi idama mahkum oldu. Fakat kağıt üzerinde adalet sağlanmış olsa da Deng ailesinin durumunda bir değişiklik olmadı. Hiç paraları yoktu ve torunlarını yetiştiremeyecekti. Bu durum mahkeme gözetiminde bir dizi görüşme sonunda suçluların bir miktar medeni tazminat karşılığında cezalarının indirilmesiyle sonuçlandı.
Yargı mensupları ailenin onayı olduğunu belirterek bunu &com;para karşılığı ceza indirimi&com; anlamına gelmeyeceğini savunuyor. Etkili bir tazminat sisteminin yokluğunda bu yöntem suçun sosyal zararlarını ortadan kaldırmaya yardımcı olabilir.
Dongguan Orta Dereceli Halk Mahkemesi’nden Wang Chuanghui &com;Suç olaylarının yüzde 90’ı göçmen işçileri ilgilendiriyor ve hem suç işleyenler hem de mağdurlar çok yoksul oluyor&com; diyor.
Fakat bu uygulama beklenenin aksi bir sonuca yol açtı. Artan sosyal eşitsizlikler ve derinleşen gelir dağılımı eşitsizliği üzerine bir tartışma başladı. Ülkenin son 30 yılda yaşadığı modernleşme kentlilere fayda getirdiyse de kırsalda yaşayan insanlar henüz bu ekonomik gelişmenin faydasını görebilmiş değil. İnternet üzerinde yapılan yorumlarda &com;Fakir insanların bir seçeneği yok. Adaletten vazgeçmeye zorlanıyorlar&com; deniliyor.
&com;Pekin Quinghua Üniversitesi’nden profesör Zhou Guangquan &com;Eğer mağdurların aileleri için bir tazmin sistemi kurmazsan bir süre sonra insanlar adaleti kendi elleriyle gerçekleştirmeye başlarlar&com; diyor.
Yüksek Mahkeme’nin cezaları reddetme yetkisini kazanmasından sonra Çin, 2007’nin ilk beş ayında önceki yıllara göre infaz sayılarını azalttı. Buna göre artık alt mahkemeler de çok daha dikkatli karar vermeye zorlanacak. Bu uygulama 25 yıl boyunca çok eleştirilen, yerel mahkemelerin idam cezası vermesini sağlayan düzenlemenin sona ermesi demek. Ayrıca son yıllarda ortaya çıkan bazı hatalı kararlar toplumda tepki yarattı ve reform çağrıları arttı.
Çinli yetkililer mahkemelerin verdiği idam cezası sayılarını açıklamıyor fakat hukuk uzmanları bu sayının yılda 10 bine kadar çıkabileceğini belirtiyor. Ülkede 60’dan fazla suç –ki bunların içinde vergi kaçakçılığı gibi şiddet içermeyenler de var- idamla cezalandırılıyor.
INTER PRESS SERVICE NEWS AGENCY - TÜRKÇE
