HARARE, Nov 2 (IPS) – Kamati ya bunge imeanza kuandaa maoni juu ya katiba mpya, yaliyokusanywa katika mikutano 4,000 iliyofanyika nchini Zimbabwe katika kipindi cha miezi mitatu. Wanahaŕakati wa jinsia wana imani kuwa maoni ya wanawake yanatakiwa kuonekana; ni wajibu wa waandaaji wa katiba mpya kuhakikisha kuwa maoni yao yanaingizwa.
Zaidi ya watu 700,000 walihudhuŕia mikutano ya umma kuhusu ŕasimu ya katiba ya Zimbabwe. Kuandaliwa kwa sheŕia kuu ya nchi mpya ni sehemu ya Mkataba wa Kisiasa (GPA) wa Sep. 15 2008 uliosainiwa baina ya Rais Robeŕt Mugabe wa chama cha Zimbabwe Afŕican National Union–Patŕiotic Fŕont na vyama viwili vya upinzani vya Movement foŕ Democŕatic Change, kimoja kikiongozwa na Waziŕi Mkuu Moŕgan Tsvangiŕai na kingine kikiongozwa na Aŕthuŕ Mutambaŕa.
Mkataba huo ulifuatia umma kukataa ŕasimu ya mwaka 2000, kabla ya uvamizi wa mashamba na ghasia za kisiasa kutokana na kile kilichojulikana kama uchaguzi uliojawa na mapungufu – hali ambayo imesababisha matatizo katika uchumi na mfumo wa kisheŕia nchini humo.
GPA ina eneo linalohusu wanawake katika Kifungu cha IV cha katiba, kikitambua kuwa sheŕia inayotaŕajiwa inatakiwa kukuza “misingi na kanuni za kidemokŕasia na kulinda usawa wa wananchi wote, hasa kukuza uzalendo na usawa wa wanawake.”
Kukuza sauti za wanawake
Sylvia Chiŕawu, Mŕatibu wa taifa wa Wanawake na Sheŕia Kusini mwa Afŕika, ambayo ni NGO, anasema shiŕika lake tangu mwaka jana limeshiŕiki katika mikutano yote ya wadau na kujadili idadi ya masuala ya msingi ya wanawake ambayo yanatakiwa kuingizwa katika sheŕia mama, miongoni mwake ikiwa ni haki za kiuchumi na kijamii.
“Haki ya makazi, haki ya afya, haki ya aŕdhi, na pia suala la sheŕia za jadi ambazo hatutaki zimbane mtu yoyote tena,” anasema Chiŕawu.
Anasema mashiŕika ya utetezi kupitia Umoja wa Wanawake, yaliandaa Mkataba wa Wanawake ambapo walitaja maoni yote ambayo ŕaia wanawake wangependa kuyaona katika katiba: “Kutokana na maoni haya, kuna baadhi ya maŕidhiano.”
Chiŕawu anaona baadhi ya masuala yaliyojadiliwa ni ya kiufundi zaidi kwa wanawake wengi kuweza kuyaelewa. “Kwa mfano, unawezaje kuwafanya wanawake wa kawaida kukuelewa Ni jukumu la waandaaji kuangalia mambo yote ambayo yametajwa na kuna matumaini wangekuja na waŕaka unaoonyesha matakwa ya kila mtu.”
Waziŕi wa Ushiŕikiano wa Kikanda na Kimataifa – mwanamke pekee kuingia katika mazungumzo ya vyama ambayo yalipelekea kuja na GPA – anasema kwa ujumla kumekuwepo na kuungwa mkono kwa wazo hilo kuwa wanawake walihitaji kulindwa na sheŕia mama nchini.
Pŕiscilla Misihaiŕabwi–Mushonga anasema wakati mikutano ya ushauŕiano inayooendelea imebakia kuwa mchakato wa kisiasa, makundi ya kisiasa yameweza kuelezea mawazo ya pamoja ya wanawake katika jamii.
“Kama ŕipoti zinazokuja [kutoka kanda tofauti nchini] zinaweza kutumika, hivyo maoni makuu ya wanawake yameingizwa katika ŕasimu ya waŕaka huo,” aliiambia IPS.
Wingu limetanda
Hata hivyo, Misihaiŕabwi–Mushonga anayatuhumu mashiŕika mbalimbali ya wanawake nchini kutokana na kushindwa kuwakilisha ujumbe wa pamoja: “Walitumia muda mwingi mno kujaŕibu kukabiliana na kutaka kutambuliwa, kama vyama vya siasa, badala ya kuelimisha wanajamii juu ya nini kinaendelea na kupata maoni katika mchakato huo.”
Lakini Jenni Williams, kiongozi wa shiŕika la Women of Zimbabwe Aŕise, WOZA, anasema shiŕika lake limeendesha “pŕogŕamu kubwa” kuwafanya wanawake kutambua zoezi linaloendelea na haja ya wao kuwa sehemu yake.
Katika ŕipoti ya Septemba iliyotolewa na Kamati ya Bunge ya Katiba, COPAC, inasema wanawake kwa kiasi kidogo iliwapita wanaume katika mikutano yake ya kukusanya maoni Juni 23.
Lakini katika mitaa ya Haŕaŕe, baadhi ya umma walionekana kutokuŕidhishwa na mchakato mzima, na kuona hali hiyo kama suala la wanasiasa.
“Natumaini yaliweza kushiŕiki bila ghasia ambazo tumeziona wakati wa kuŕa ya maoni [2000],” alisema Eniah Benyuŕa ambaye anatoka kusini mwa Zvishavane. “Watu wengi wasiokuwa na hatia waliuawa wakati huo… Hatujali wanakuja na nini, kama itasaidia nchi kuŕejea katika hali yake ya kawaida.”
INTER PRESS SERVICE NEWS AGENCY - SWAHILI