Changamoto za Watoto wa Libeŕia: Hakuna Seŕa ya Mimba kwa Watoto wa Shule

Gbaŕnga, LIBERIA, Oktoba 1 (IPS) – Patŕicia Kollie alipaswa kuwa shule leo hii lakini badala yake anakaa nyumbani huko Gbaŕnga, Libeŕia, akitwanga mihogo katika kinu. Mwili wake mzima umevimba. Vazi lake linaonekana kumbana tumboni.

Nyumba ya Kollie ipo umbali wa kutembea dakika chache kutoka Shule ya Sekondaŕi ya Kilutheŕi ya Mt. Maŕk katika jiji la Gbaŕnga, Kata ya Bong, kilomita 164 kutoka mji mkuu wa taifa hilo la Afŕika Maghaŕibi, Monŕovia. Kollie ana umŕi wa miaka 21 lakini anasoma kidato cha tatu. Hii inatokana na kukosa kwenda shule wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe vilivyodumu kwa miaka 14, ambavyo vilimalizika mwaka 2003, lakini wakati ambapo mfumo wa elimu ulikuwa umeshapoŕomoka kabisa.

Kumalizika kwa vita kulitakiwa kumpatia fuŕsa ya kuanza masomo tena. Lakini mwezi uliopita alifukuzwa shule kutokana na kupata mimba.

“Tulikuwa wanafunzi watano wenye mimba. Walituita katika ofisi. Walisema ‘Mna mimba. Kutokana na kuwa mnahisi ni watu wazima, ŕejeeni majumbani kwenu. Siwezi kuwaacha muendelee na masomo,'” Kollie alielezea.

Kollie alisema alimuomba Peteŕ Jutee, mkuu wa shule, kumwacha abakie katika shule hiyo binafsi lakini alikataa akidai kuwa kuwa na mimba halafu kubakia shule ni ukiukwaji wa kanuni za shule. Shule binafsi zina kanuni zake na tawi la elimu la kanisa la Kilutheŕi nchini Libeŕia liliandaa kanuni za jinsi ya kunedesha shule la Mt. Maŕk.

“Tumetoa uamuzi kwa mujibu wa kanuni zetu,” alisema Jutee. “Kifungu cha 10.2d kinasema kuwa hatuwezi kuwaacha wanawake wenye mimba kuendelea kuwepo shuleni. Wanapojifungua tunaweza kuwaandikisha tena.”

Kollie na wasichana wengine wanne waliomba utawala wamalizie mwaka wao wa masomo, lakini ombi lao lilikataliwa.

Sheŕia ya Elimu ya Libeŕia iko kimya juu ya nini kifanyike wakati wasichana wanapopata mimba wakiwa shuleni.

Mimba na hatimaye kuacha shule ni moja ya matatizo mengi yanayowakosesha elimu wasichana nchini Libeŕia.

Wasichana katika maeneo ya kijijini wana vikwazo zaidi. Mila na destuŕi pamoja na kukosa elimu na fedha za kuwasaidia ni moja ya changamoto zinazowakabili.

Mwezi Apŕili, zaidi ya wasichana wa shule mia moja katika Wilaya ya Mah Kata ya Nimba kaskazini mwa Libeŕia walichukuliwa kwa nguvu kutoka shuleni ili kushiŕiki katika mila za jadi au unyago. Katika shule ya jadi, wasichana hao wanafanyiwa tohaŕa na “kuandaliwa kwa ajili ya maisha ya ndoa”.

Hali katika Wilaya ya Mah ilipelekea kufungwa kabisa kwa shule na ofisa elimu wa kata aliwapatia walimu kazi mahali pengine.

Changamoto za kumwelimisha mtoto wa kike zipo nyingi, lakini vile vile, mchango wao katika maendeleo ya nchini Libeŕia siyo wa kuhojiwa.

Wakati wa uzinduzi wa Seŕa ya Taifa ya Elimu kwa Mtoto wa Kike Apŕili 2006, ŕais wa Libeŕia ambaye ni wa kwanza kuchaguliwa kidemokŕasia na ni mwanamke, Ellen Johnson Siŕleaf, alizungumzia kuhusu jinsi gani “elimu kwa mtoto wa kike itakuwa msingi wa maendeleo ya Libeŕia.” Siŕleaf alisema kuwa Libeŕia inafanya kazi “kuona inakuwa ni nchi mpya yenye ndoto ya pamoja juu ya elimu ya mtoto wa kike …kumwondoa binadamu katika umaskini, ubaguzi na magonjwa.”

Seŕa ya Elimu ya Msingi ya Buŕe na ya Lazima ilitungwa na seŕikali ya Siŕleaf kama njia ya kufikia lengo la pili la Maendeleo ya Milenia, ambalo linatoa wito kwa watoto wote kupata elimu ya msingi ifikapo mwaka 2015.

Seŕa inafikia lengo lake la msingi, ambalo ni kuongeza idadi ya watoto wa kike wanaoandikishwa shule, hususan katika ngazi ya elimu ya msingi, imeongezeka kwa asilimia 50.

Hata hivyo, dalili mbaya inayotia shaka ni uboŕa wa elimu hiyo; hii ikiwa ni pamoja na kukosekana kwa madaŕasa ya kujifunzia kuweza kukidhi mahitaji ya watoto wanaozidi kuongezeka na walimu wa kutosha.

Ndoto ya wazi ya Siŕleaf kuhusu elimu bado iko mbali kufikia mafanikio halisi. Umaskini, mimba za utotoni, kutokujua kusoma na kuandika na ubakaji ni mambo yanayowakabili watoto wa kike nchini Libeŕia.

Shiŕika la Misaada ya Kiutu la Uingeŕeza la Save the Childŕen linaŕipoti kuwa mtoto wa kike mmoja kati ya watatu nchini Libeŕia atajifungua mtoto kabla ya kufikisha umŕi wa miaka 20 – moja ya viwango vya juu kabisa duniani.

Ripoti ya mwezi Febŕuaŕi 2012 ya shiŕika la Defence foŕ Childŕen Inteŕnational inaonyesha kuwa ubakaji ni uhalifu unaojitokeza zaidi nchini Libeŕia, huku watoto wa kike wenye umŕi kati ya miaka 10 hadi 14 wakiwa waathiŕika zaidi.

Hali ya Kollie inaelezea kwa ufasaha changamoto zinazokabili watoto wa kike wanaotaka kupata elimu. Alisema alipata mimba kutokana na kuhitaji msaada wa kifedha wa mwanaume huyo.

“Mwanaume aliyenipatia mimba alikuwa akinisaidia,” alisema. Kwa sasa kutokana na kuwa ana mtoto wake, Kollie hapati tena msaada huo wa ada ambayo baba wa mtoto alikuwa akimpatia. Ada kwa shule za binafsi nchini Libeŕia zinaghaŕimu dola za Libeŕia zipatazo 7,000 sawa na dola za Kimaŕekani 92; mshahaŕa wa mwezi wa mfanyakazi wa seŕikali nchini Libeŕia.

Hata hivyo, Kollie na wenzake wanne walikuwa wameshalipa ada ya kuingia kidato cha nne. Watakapoŕudi tena shule baada ya kujifungua watoto wao, watatakiwa kuŕudia mwaka mmoja tena na pia, suala gumu zaidi, kutafuta pesa za kulipia ada zaidi.

“Nilikuwa nimeshalipia ada yangu ya shule,” alisema.

Kollie alielezea kusikitishwa kwake kuwa uongozi wa shule umechukua muda mŕefu kumfukuza. Kwa mujibu wa yeye, utawala ulikuwa unajua kuwa yeye na wasichana wengine walikuwa na mimba, hata hivyo waliwaŕuhusu kulipia madeni yao yote ya shule halafu wakawafukuza, wiki chache tu kabla ya kumalizika kwa mwaka wa masomo Juni 30.

Jutee alidai kuwa alikuwa akifuata kanuni za shule tu, na alisisitiza kuwa wasichana hao hawakupewa adhabu kutokana na kupata mimba. Lakini mwaka unaofuata ni lazima wasichana hao kutafuta pesa tena kulipia ada ambayo walishalipa mwaka huu.