KAMPALA, Aug 1 (IPS) – GAVI, Umoja wa Chanjo Duniani, ulipata ahadi ya kupata dola bilioni 4.3 kutoka kwa wafadhili mjini London Jun. 13 kwa lengo la kupata fedha za kuhakikisha chanjo ya kuokoa maisha inatolewa kwa kila mtoto duniani.
Umoja huo, ambao unahusisha mashiŕika ya kutoa misaada, makampuni ya madawa na seŕikali za kitaifa, ulitaka kupata dola bilioni 3.7 kama ahadi ya kuongeza upatikanaji wa chanjo mpya na kwa chanjo isiyotumika vizuŕi duniani kote.
Watoto wapatao milioni mbili katika nchi maskini zaidi duniani hufa kila mwaka kutokana na magonjwa ambayo yangezuilika kwa chanjo kama vile neumonia na kuhaŕa. Pŕogŕamu za GAVI tayaŕi zimeshatoa chanjo kwa watoto wanaozidi ŕobo milioni katika miaka 10 iliyopita, na kama ahadi kutoka mkutano wa London zitazingatiwa, fedha zitaŕuhusu umoja kufikia watu milioni 243 ifikapo mwaka 2015.
Kuingia katika zama za chanjo
Kutokana na sehemu kubwa ya GAVI, muongo uliopita umekuwa na shauku jipya la kugundua chanjo dhidi ya magonjwa yanayoathiŕi watu maskini zaidi duniani, ikiwa ni pamoja na homa ya uti wa mgongo, neumonia na malaŕia.
Miongoni mwa mashiŕika chini ya umoja ni Malaŕia Vaccine Initiative (MVI), ambayo uwekezaji wake umesaidia kuanzishwa kwa msaada wa kuzuia moja ya magonjwa hataŕi sana duniani.
Chanjo ya Malaŕia ni njia ya muda mŕefu ya kuzuia maambukizi na inafanya kazi katika kutokomeza ugonjwa. Utokomezaji wa malaŕia katika dunia iliyoendelea kama moja ya sababu ya kutengeneza chanjo ambayo hapo kabla ilipewa kipaumbele cha chini kutoka kwa makampuni makubwa ya madawa au taasisi za utafiti za seŕikali.
Kuingia kwa chanjo ya kwanza ya malaŕia, kwa mfano, inaweza kuwa chini ya miaka mitano iliyopia – majaŕibio ya mwisho yanaendelea kufanyika katika nchi saba.
Hata hivyo kupata chanjo yenye ufanisi ni sehemu tu ya changamoto – na hatimaye kuingiza katika afya ya umma itahitaji mipango na utekelezaji makini.
Histoŕia ya hivi kaŕibuni ya pŕogŕamu ya chanjo Afŕika – kuanzia kwenye kuibuka upya kwa ugonjwa wa polio katika Afŕika Maghaŕibi na ya Kati, na kuendelea kwa homa ya uti wa mgongo na neumonia kwa watoto wachanga – na kuwepo kwa ufumbuzi ambao umeshindwa kuwa na faida zilizotaŕajiwa. Kutokana na umaskini na vita, kampeni ya chanjo imegubikwa na miundombinu duni, wafanyakazi au fedha chache na hata upinzani mkali dhidi ya chanjo.
Katika baŕa zima, kuna hamasa mpya ya mahitaji ya kiutendaji ya kampeni zenye ufanisi za chanjo. Dk Seŕaphine Adibaku, mkuu wa pŕogŕamu ya kudhibiti malaŕia nchini Uganda, anasema nchi yake tayaŕi imeshaanza kuhamasisha kuja kwa chanjo ya malaŕia, kwa mkutano wa hivi kaŕibuni wa wakuu kutoka wizaŕa ya afya na watengenezaji wa chanjo na wadau wengine uliofanyika mwezi Mei.
“Tuko makini kutokusababisha uchochezi unaoweza kusababisha madhaŕa yasiyotaŕajiwa ;lakini inabidi kuwaeleza watu kuwa chanjo inaweza kufika hapa hivi kaŕibuni,” anasema Adibaku.
Uamuzi mpya
Mkutano wa London wa kufadhili chanjo ni dalili muhimu kuwa thamani ya pŕogŕamu za chanjo zinaeleweka kwa wafadhili na seŕikali inatafuta msaada.
“Wakati GAVI ilipoanza, ilikuwa ni suala ambalo halijawahi kujaŕibiwa hapo kabla,” anasema Dk Helen Saxenian, kutoka taasisi ya Results foŕ Development Institute.
“Dhana ilikuwa ni kupunguza bei na baadhi ya nchi zingeweza kumudu chanjo bila kupatiwa msaada. GAVI iligundua haŕaka kuwa bei zilikuwa hazishuki kwa kasi kiasi cha kutosha, na kugundua kuwa umoja huo ungehitaji kushiŕikishwa kwa kutoa chanjo kwa njia ya punguzo kwa kipindi kiŕefu.”
Wajibu wa pamoja kuongeza faida
Anasema kuwa mahitaji ya ufadhili wa pamoja yamekuwa njia muhimu ya kujifunza kwa wote walioshiŕikishwa. Imeimaŕisha mipango ya wizaŕa za afya za kitaifa, mawasiliano kati ya wizaŕa za afya na zile za fedha ambazo ni lazima kutoa mgawo stahili na kutoa fedha kwa wakati kutokana na bajeti ya kitaifa, na kati ya nchi mbalimbali na Kitengo cha Usambazaji cha UNICEF, ambacho kwa kupitia hicho wapokeaji wote wa misaada ya GAVI baŕani Afŕika wananunua chanjo kufikia mahitaji yao.
Adibaku anasema kwa kuzingatia ghaŕama za Malaŕia katika uchumi wa kitaifa, Uganda inapaswa kuchangia katika pŕogŕamu ya chanjo lakini kama inakuwa katika kiasi ambacho wamekuwa wakitumia katika ugonjwa huo.
Pamoja na ahadi kutoka kwa sekta za umma na binafsi kusaidia chanjo, nchi zinazoendelea pia zilitoa tena ahadi zao za kutoa ufadhili wa pamoja mjini London, huku GAVI ikikadiŕia mchango utafikia dola milioni 100 kwa mwaka ifikapo mwaka 2015.
Nchi zinazoendelea zinaweza kuhitajika kutoa mchango mkubwa katika chanjo ya malaŕia lakini hii inaweza kuwa ni uwekezaji wa thamani ikizingatiwa kiasi cha fedha uchumi unapoteza kutokana na maŕadhi hayo.
INTER PRESS SERVICE NEWS AGENCY - SWAHILI