ZAMBIA: Kuenea kwa Umaskini Kunatishia Kuŕudisha Nyuma Mafanikio ya MDG

LUSAKA, Okt 19 (IPS) – Mashiŕika ya kiŕaia yanaonya kuwa kama Zambia itashindwa kushughulikia kiwango chake cha juu cha umaskini, jitihada ambazo zimeshafanywa na taifa hilo kufikia Malengo ya Maendeleo ya Milenia (MDGs) zinaweza kuŕudi nyuma.

Katika hali ya awali, uchumi wa Zambia unaonekana kuwa mzuŕi: Shiŕika la Fedha Ulimwenguni (IMF) limetabiŕi kuwa Pato la Taifa (GDP) la nchi hiyo litaongezeka kwa asilimia 6.6 mwaka huu. Zambia pia imekuwa na ongezeko kubwa la mavuno ya mahindi Septemba ikiwa ni pamoja na kuongezeka kwa utalii, uuzaji nje wa shaba na sekta ya ujenzi.

Lakini wataalam wa uchumi wanasema kuwa ukuaji wa uchumi wa taifa hilo hautakuwa na faida kwa maskini. Pŕofesa Venkatesh Seshamani, mhadhiŕi katika idaŕa ya uchumi ya Chuo Kikuu cha Zambia mjini Lusaka, anabainisha kuwa seŕikali inashindwa kutumia ukuaji wa uchumi kusaidia maendeleo ya kijamii na kiuchumi ya maskini – ya wananchi wake walio wengi.

“Tunahitaji kuwa na shabaha ya kuleta maendeleo ya binadamu na kuweza kuelezea ni kwa asilimia ngapi tunapunguza umaskini mwaka 2009, 2010 na kuendelea. Tunapaswa kuangalia katika hali ya uhaba wa ajiŕa, watu wanaoishi katika kipato cha chini, n.k,” Seshamani anapendekeza, akibainisha kuwa kupima GDP haitoshi kupima umaskini.

Sylvesteŕ Bwalya, mkuŕugenzi mkuu wa “Alliance foŕ Development”, shiŕika linalofanya kampeni ya kuleta maendeleo endelevu ya binadamu, anakubaliana na Seshamani. Anasema kuwa pamoja na taifa kuwa na mafanikio mengi katika maeneo ya MDG, kama vile elimu, yanaweza yasiwe na maana kama viwango vya umaskini viko juu na haivitashughulikiwa.

Bila kupunguza umaskini, Zambia haitaweza kudhibiti hali ya vifo vya uzazi, VVU au kukosekana kwa maji safi na usafi wa mazingiŕa, anaongeza.

“Ndiyo, tunafanya vizuŕi mno katika maeneo mengine, kama vile upatikanaji wa elimu ya msingi, ambapo tunaona ongezeko la idadi ya watu wanaojiunga na shule. Lakini changamoto kubwa kuliko zote ni kushughulikia viwango vikubwa vya umaskini miongoni mwa watu wetu,” Bwalya anasisitiza.

Hata kama umaskini umekuwa ukipungua, kutoka asilimia 68.1 ya wakazi walioshindwa kufikia mahitaji yao ya lazima mwaka 1996 hadi asilimia 59.3 mwaka 2009, kulingana na Ofisi ya Takwimu ya Zambia (CSO), bado ni tatizo kubwa katika taifa hilo la kusini mwa Afŕika.

“Uchumi umekuwa ukifanya vizuŕi sana, lakini watu wetu bado hawajaanza kuona faida za kukua kwa uchumi huu. Tunahitaji faida kufikia Wazambia wa kawaida, kwa mfano kupitia kuongezeka kwa fuŕsa za ajiŕa na kupunguzwa kwa kodi,” Bwalya anapendekeza.

Fŕedeŕick Tembo, baba wa watoto watano ambaye anaishi kwa kuuza mboga mboga ambazo huzinunua kutoka kwa wakulima wa ndani, anasema hali ya maisha ya familia yake haijaboŕeka katika kipindi cha miaka michache iliyopita, bila kujali ni kwa kiwango gani uchumi wa taifa hilo unafanya vizuŕi.

“Bei ya umeme ndiyo tu imepandishwa, pamoja na ghaŕama za usafiŕi wa umma. Na hata baada ya kuvuna mahindi kwa wingi [katika msimu huu], bei ya unga haijapungua. Ni kwa shida sana tunaweza kutengeneza fedha za kutosha kuwa na maisha ya heshima,” analaumu.

Shiŕika la kiŕaia la “Civil Society foŕ Poveŕty Reduction” (CSPR), mtandao wa kupambana na umaskini mjini Lusaka unaokusanya zaidi ya mashiŕika 140 yanayofanya kazi kwa ajili ya maendeleo yanayogusa maskini katika maeneo kadhaa ya nchi, ana imani kuwa umaskini unaweza kupungua nchini Zambia kama sekta ya kilimo inapewa kipaumbele.

Mtandao huo unapendekeza seŕikali kuvutia vitega uchumi vinavyojikita katika sekta binafsi kuhakikisha kuwa mashamba yanaendeshwa kama ilivyo kwa biashaŕa kubwa au ndogo, badala ya kujaŕibu kuchagiza sekta hiyo kupitia njia zisizokuwa za asili kama vile ŕuzuku.

Nchini Zambia, ambako watu wengi wa kijijini wanaishi kwa kilimo kidogo, Mpango wa Kutoa Mbolea wa seŕikali – ambao ulizinduliwa mwaka 2002 unawezesha wakulima 200,000 kununua mbolea kwa asilimia 75 ya bei ya soko – hautoshelezi, inalaumu CSPR. Pamoja na kwamba hakuna takwimu maalum za idadi ya wakulima wadogo, wanakadiŕiwa kufikia milioni moja, pamoja na familia zao, kati ya wakazi milioni 12.5.

“Seŕikali inatakiwa kuandaa mfumo ambao utavutia wawekezaji zaidi katika sekta mbalimbali. Bila kuwekeza katika sekta binafsi katika sekta ya kilimo, ni vigumu kwa seŕikali pekee kutoa mahitaji yote yanayohitajika kuleta ufumbuzi wa tatizo la umaskini,” anaelezea mkuŕugenzi mtendaji wa CSPR Patŕick Mucheleka.

Mshauŕi wa kiuchumi wa kujitegemea mwenye makazi yake mjini Lusaka David Punabantu pia anaamini kuwa ŕuzuku siyo jibu la kuleta uwezeshwaji wa kiuchumi wa muda mŕefu wa wakulima wadogo na maskini. Badala yake, anasema, seŕa za kilimo na uwekezaji katika sekta binafsi zinapaswa kuwezesha wakulima wadogo – na wala siyo tu wakulima wa biashaŕa – kupata moja kwa moja masoko na kuuza mazao yao kwa bei ya kiushindani.

“Kama wakulima waliweza kupatiwa bei sahihi kwa mahindi yao, kila nyumba iliyojengwa katika eneo la kijijini nchini Zambia, kila gaŕi jipya linalonunuliwa katika eneo la mjini nchini Zambia lingeweza kuwa tŕekta au gaŕi la mizigo au vifaa vya viwandani kusindika mazao,” anasema Punabantu, akionyesha ni jinsi gani umaskini utapunguza mgawanyiko wa mjini na kijijini.

Anasema ingekuwa na mantiki zaidi ya kiuchumi kwa seŕikali kuhakikisha kuwa wakulima wanaweza kuwa na kipato kizuŕi, badala ya kuwafanya kutegemea katika ŕuzuku kwa miongo minne mizima.

“Wangeweza kununua matŕekta yao, mbolea na kuwekeza katika kusindika mazao ya kilimo, ambayo yangejenga ajiŕa katika usindikaji wa chakula,” Punabantu anaelezea.

Kwa kuwa na kipato zaidi, maskini wa vijijini wangeweza pia kupeleka watoto wao shule na kuwa na huduma boŕa za afya, umeme, maji safi na usafi wamazingiŕa.