{"id":21,"date":"2007-03-29T13:40:01","date_gmt":"2007-03-29T13:40:01","guid":{"rendered":"http:\/\/ipsnews.net\/turkce\/2007\/03\/29\/idam-cezasi-orta-asyada-idam-cezasi-tarihe-karismak-uzere\/"},"modified":"2007-03-29T13:40:01","modified_gmt":"2007-03-29T13:40:01","slug":"idam-cezasi-orta-asyada-idam-cezasi-tarihe-karismak-uzere","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/2007\/03\/29\/idam-cezasi-orta-asyada-idam-cezasi-tarihe-karismak-uzere\/","title":{"rendered":"\u0130DAM CEZASI : Orta Asya\u2019da \u0130dam Cezas\u0131 Tarihe Kar\u0131\u015fmak \u00dczere"},"content":{"rendered":"<p>B\u0130\u015eKEK, 29 Mart  (IPS)  &#8211; Geni\u015f bir co\u011frafyaya yay\u0131lan Orta Asya b\u00f6lgesinde yer alan t\u00fcm \u00fclkelerin yak\u0131n gelecekte idam cezas\u0131n\u0131 kald\u0131rm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131na dair umutlar g\u00fc\u00e7leniyor. Bununla birlikte farkl\u0131 insan haklar\u0131 sorunlar\u0131 hala ciddiyetini koruyor.<!--more--><\/p>\n<p>Br\u00fcksel merkezli Uluslararas\u0131 Helsinki \u0130nsan Haklar\u0131 Federasyonu\u2019nda b\u00f6lgesel proje direkt\u00f6r\u00fc olan Maria Luisa Bascur &com;Ge\u00e7en y\u0131llarda \u00e7ok olumlu ad\u0131mlar at\u0131ld\u0131&com; diyor. &com;Umut ediyorum ki birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde b\u00f6lgede idam cezas\u0131 kalmayacak. Bunun i\u00e7in bast\u0131r\u0131yoruz&com;.<\/p>\n<p>Zengin do\u011fal kaynaklara sahip, stratejik a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli b\u00f6lgede 1991\u2019de Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6kmesiyle ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f be\u015f \u00fclke var: Kazakistan, K\u0131rg\u0131zistan, Tacikistan, T\u00fcrkmenistan ve \u00d6zbekistan. Toplam n\u00fcfuslar\u0131 61 milyona ula\u015f\u0131yor. <\/p>\n<p>Bat\u0131 Avrupa\u2019ya yak\u0131n bir y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcne sahip Kazakistan\u2019\u0131n geni\u015f petrol rezervleri var. K\u0131rg\u0131zistan ve Tacikistan maden ve hidroelektrik potansiyeli a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli. \u00d6zbekistan do\u011fal gaz rezervleriyle \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yor ve d\u00fcnyan\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc en b\u00fcy\u00fck pamuk ihracat\u00e7\u0131s\u0131. T\u00fcrkmenistan\u2019da da geni\u015f do\u011fal gaz rezervleri var. <\/p>\n<p>T\u00fcrkmenistan\u2019\u0131n 1999\u2019da idam cezas\u0131n\u0131 kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan Bascur &com;Sadece \u00d6zbekistan\u2019da idam cezalar\u0131 infaz ediliyor. Her y\u0131l tahminen 100 ki\u015fi infaz ediliyor fakat devlet s\u0131rr\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in kesin rakam yok. Devlet Ba\u015fkan\u0131 \u0130slam Kerimov 2008\u2019de idam cezas\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131laca\u011f\u0131na dair bir karar\u0131 imzalad\u0131&com; diyor.<\/p>\n<p>Fakat Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc t\u00fcm b\u00f6lgede gizlili\u011fin \u00f6nemli bir sorun oldu\u011funu belirtiyor. T\u00fcrkmen yazar Saparg\u00fcl Mamedova, \u0130nternet dergisi Oasis\u2019de idam cezas\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan bu yana \u00fc\u00e7 \u00f6nemli ki\u015finin cezaevlerinde \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcne dair raporlar oldu\u011funu yazd\u0131. Bunlardan biri de i\u015fkenceye maruz kald\u0131\u011f\u0131 iddia edilen gazeteci O\u011fulsapar Muradova\u2019yd\u0131.<\/p>\n<p>Di\u011fer iki ki\u015fi, T\u00fcrkmen gizli servisinin eski ba\u015f\u0131 Mkhammed Nazarov ve parlamento ba\u015fkan\u0131 Taghandurdi Khallyev iktidar\u0131 k\u00f6t\u00fcye kullanmakla su\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131. Bascur faili me\u00e7hul cinayetlerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011fruluyor.<\/p>\n<p>Ge\u00e7en Aral\u0131k\u2019ta K\u0131rg\u0131zistan \u00e7ok \u00f6nemli bir ad\u0131m atarak anayasas\u0131na &com;herkesin ya\u015fam hakk\u0131 oldu\u011funu&com; i\u015fledi ve idam cezas\u0131n\u0131 kald\u0131rd\u0131. Hukuk\u00e7ular bununla uyumlu de\u011fi\u015fikliklerin ceza yasas\u0131 ve di\u011fer yasalarda da yap\u0131lmas\u0131n\u0131 bekliyordu fakar muhalefetin bask\u0131s\u0131 nedeniyle hen\u00fcz bu ger\u00e7ekle\u015fmedi.<\/p>\n<p>K\u0131rg\u0131z yarg\u0131\u00e7lar\u0131n anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fine ra\u011fmen \u00f6l\u00fcm cezas\u0131 verdi\u011fine dair raporlar geliyor. Adalet Bakan\u0131 Marat Kayipov cevap olarak bu durumun &com;cehaletten&com; kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Kaynaklar \u00fclkede reformlar\u0131n devam edece\u011fini ve iktidar\u0131n yeni bir anayasa i\u00e7in bir \u00e7al\u0131\u015fma grubunun kurulmas\u0131n\u0131 kabul etti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n<p>Bascur idam cezas\u0131n\u0131 kald\u0131racak s\u0131radaki \u00fclkenin Tacikistan olabilece\u011fini tahmin ediyor. &com;\u015eimdiden t\u00fcm \u00f6l\u00fcm cezalar\u0131n\u0131 \u00f6m\u00fcr boyu hapse \u00e7evirdiler, yani temel sorunu \u00e7\u00f6zd\u00fcler&com;.<\/p>\n<p>Hak savunucular\u0131n\u0131n merakla cevap bekledi\u011fi soru ise \u00d6zbekistan\u2019\u0131n 1 Ocak 2008\u2019de idam cezas\u0131n\u0131 kald\u0131rma s\u00f6z\u00fcn\u00fc tutup tutmayaca\u011f\u0131. &com;\u00d6zbekistan daha u\u00e7 bir \u00f6rnek&com; diyor Bascur, &com;Sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri devaml\u0131 bask\u0131 alt\u0131ndalar&com;. Kimse infazlarla ilgili bilgi toplayam\u0131yor; idam edilenlerin yak\u0131nlar\u0131na bile bilgi verilmiyor. <\/p>\n<p>K\u0131rg\u0131z-Rus \u00dcniversitesi\u2019nden siyaset bilimi uzman\u0131 Nur Omarov &com;Kerimov\u2019un K\u0131rg\u0131zistan \u00f6rne\u011fini izleyece\u011fi \u00e7ok \u015f\u00fcpheli. Onun \u00f6nceli\u011fi istikrar\u0131 sa\u011flamak ve bu y\u00fczden muhalefete kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen sertlikten taviz vermiyor&com; diyor. <\/p>\n<p>\u00d6te yandan, T\u00fcrkmenistan\u2019da devlet ba\u015fkan\u0131 Sparmurat Niyazov\u2019un ge\u00e7en Aral\u0131k\u2019ta \u00f6lmesiyle havada de\u011fi\u015fim r\u00fczgarlar\u0131 esmeye ba\u015flad\u0131. O g\u00fcnden bu yana tutuklu bulunan y\u00fcksek d\u00fczeyli politikac\u0131lar serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131 ve bir hapishane kapat\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Hak savunucular\u0131 b\u00f6lge \u00fclkelerinin idam cezas\u0131 kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 anayasalar\u0131na ge\u00e7irmesi i\u00e7in bask\u0131 yap\u0131yor. Sovyetlerin y\u0131k\u0131lmas\u0131yla b\u00f6lgenin \u00e7alkant\u0131l\u0131 bir d\u00f6nem ge\u00e7irdi\u011fini belirten Bascur &com;Moratoryumlar\u0131n daha somut bir duruma d\u00f6n\u00fc\u015fmesi gerekli&com; diyor.<\/p>\n<p>Moratoryumlar \u00f6nemli olsa da her\u015fey devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n iki duda\u011f\u0131 aras\u0131nda kalmaya devam ediyor. Ayn\u0131 \u015fekilde moratoryum olsa da yarg\u0131\u00e7lar \u00f6l\u00fcm cezas\u0131 vermeyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. \u0130nfaz edilmeyi bekleyen mahkumlar her an moratoryumun kalkaca\u011f\u0131 korkusuyla ya\u015famaya zorlan\u0131yor. <\/p>\n<p>Bascur idam cezas\u0131n\u0131n kalkmas\u0131yla b\u00f6lgedeki \u00fclkelerin adalet sistemlerinde reform yapmaya odaklanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. &com;Bu \u00fclkelerin hi\u00e7birinde ba\u011f\u0131ms\u0131z bir yarg\u0131 yok&com;. Ceza infaz sisteminin iyile\u015ftirilmesi de aktivistler i\u00e7in \u00f6nemli bir ba\u015fl\u0131k. Mahkumlar \u00e7ok k\u00f6t\u00fc ko\u015fullar alt\u0131nda tutuluyor ve \u00e7o\u011fu t\u00fcberk\u00fcloz gibi hastal\u0131klardan hayat\u0131n\u0131 kaybediyor.<\/p>\n<p>&com;Bunun i\u00e7in m\u00fccadele etmeye devam ediyoruz. \u0130nsanlar bazen idam cezas\u0131n\u0131n kalkmas\u0131yla i\u015fin bitti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. \u00d6nemli bir ad\u0131m ama \u00f6n\u00fcm\u00fczde kat edilecek daha \u00e7ok yol var&com;.  <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u0130\u015eKEK, 29 Mart (IPS) &#8211; Geni\u015f bir co\u011frafyaya yay\u0131lan Orta Asya b\u00f6lgesinde yer alan t\u00fcm \u00fclkelerin yak\u0131n gelecekte idam cezas\u0131n\u0131 kald\u0131rm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131na dair umutlar g\u00fc\u00e7leniyor. Bununla birlikte farkl\u0131 insan haklar\u0131 sorunlar\u0131 hala ciddiyetini koruyor.<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-21","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-headlines"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}