{"id":130,"date":"2011-11-28T13:40:01","date_gmt":"2011-11-28T13:40:01","guid":{"rendered":"http:\/\/ipsnews.net\/turkce\/2011\/11\/28\/iran-atom-enerjisi-ajansi-iranin-2003-oncesi-arastirmalarini-acikladi\/"},"modified":"2011-11-28T13:40:01","modified_gmt":"2011-11-28T13:40:01","slug":"iran-atom-enerjisi-ajansi-iranin-2003-oncesi-arastirmalarini-acikladi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/2011\/11\/28\/iran-atom-enerjisi-ajansi-iranin-2003-oncesi-arastirmalarini-acikladi\/","title":{"rendered":"\u0130RAN : Atom Enerjisi Ajans\u0131 \u0130ran\u2019\u0131n 2003 \u00d6ncesi Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 A\u00e7\u0131klad\u0131"},"content":{"rendered":"<p>WASH\u0130NGTON, 8 Kas\u0131m, 2011  (IPS)  &#8211; \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer program\u0131yla ilgili a\u00e7\u0131klanan yeni rapor, 2003 \u00f6ncesinde \u00fclkede n\u00fckleer silah geli\u015ftirmek i\u00e7in kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konusunda detayl\u0131 kan\u0131tlar sunuyor ancak bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ne kadar\u0131n\u0131n devam etti\u011fi belirsiz.<!--more--><\/p>\n<p>Uluslararas\u0131 Atom Enerjisi Ajans\u0131 (IAEA), 10 \u00fcye \u00fclkeden sa\u011flanan bilgiler ve programda \u00e7al\u0131\u015fan bir yabanc\u0131 bilim insan\u0131n\u0131n da aralar\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 &com;\u00e7e\u015fitli ba\u011f\u0131ms\u0131z kaynaklardan&com; edinilen bilgilere dayanarak haz\u0131rlanan raporda \u0130ranl\u0131lar\u0131n &com;n\u00fckleer patlay\u0131c\u0131 bir ayg\u0131t&com; geli\u015ftirmek i\u00e7in 1990\u2019lar\u0131n sonlar\u0131ndan 2003\u2019e kadar \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klad\u0131.<\/p>\n<p>Ajans\u0131n \u0130ran\u2019la ilgili haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 rutin raporun 14 sayfal\u0131k ekinde yer alan bilgiler, IAEA ve uluslararas\u0131 topluma \u0130ran\u2019\u0131 sorgulamak ve n\u00fckleer tesislerini daha fazla denetime a\u00e7mas\u0131 i\u00e7in zorlamak \u00fczere yeni kan\u0131tlar sunuyor. \u00d6te yandan, \u0130ran\u2019\u0131n bir n\u00fckleer silah \u00fcretti\u011fine dair kan\u0131t bulunmuyor.<\/p>\n<p>Yeni bilgiler aras\u0131nda \u0130ran\u2019\u0131n bomba \u00fcretimi i\u00e7in uranyum metaliyle, n\u00fckleer bir ayg\u0131t\u0131 ate\u015fleyecek patlay\u0131c\u0131larla ilgili deneyler yapt\u0131\u011f\u0131 ve balistik bir f\u00fczeye eklenecek kadar k\u00fc\u00e7\u00fck bir sava\u015f ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Rapora g\u00f6re, uydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri, Tahran yak\u0131nlar\u0131ndaki bir yerle\u015fkede &com; b\u00fcy\u00fck bir patlay\u0131c\u0131 deposu&com; in\u015fa edildi\u011fini ortaya \u00e7\u0131kartt\u0131.<\/p>\n<p>Ajanstan yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamada, \u0130ran\u2019\u0131n N\u00fckleer Silahs\u0131zlanma Anla\u015fmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde sadece bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l \u00e7al\u0131\u015fmalarla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmas\u0131 gerekti\u011fini belirten sorumluluklar\u0131n\u0131 ihlal etti\u011fini g\u00f6steren bu faaliyetleri  &com;a\u00e7\u0131klamak \u0130ran\u2019a d\u00fc\u015f\u00fcyor&com; denildi.<\/p>\n<p>Rapor,Natanz\u2019da bir uranyum zenginle\u015ftirme tesisi ve Arak\u2019ta da reakt\u00f6r in\u015fa etti\u011fini ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u0130ran\u2019\u0131n en az\u0131ndan ge\u00e7ici olarak program\u0131n\u0131 durdurdu\u011fu 2003 sonras\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarla ilgili kesin veriler sunmuyor.<\/p>\n<p>Rapor &com;Ajans\u0131n 2003 sonu sonras\u0131yla ilgili tespitlerde bulunabilmesi i\u00e7in eldeki k\u0131s\u0131tl\u0131 veriler yetersiz kalmaktad\u0131r&com; dedi. Bu yakla\u015f\u0131m, 2007\u2019de yay\u0131nlanan ve \u0130ran\u2019\u0131n o d\u00f6nemde yeni bir silahlanma program\u0131 ba\u015flatmad\u0131\u011f\u0131na &com;orta derecede&com; g\u00fcvenilebilece\u011fini s\u00f6yleyen ABD Ulusal \u0130stihbarat Tahmini\u2019yle uyumlu g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/p>\n<p>Muhafazakar gruplar bu bulgulara dayanarak, \u0130ran Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 ve silahl\u0131 m\u00fcdahaleyle ilgili &com;t\u00fcm olas\u0131l\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131k tutmak&com; da dahil, \u0130ran\u2019a y\u00f6nelik yeni ve daha sert yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n uygulanmas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundu.<\/p>\n<p>\u00d6nde gelen Yahudi \u00d6rg\u00fctleri Konferans\u0131\u2019n\u0131n ba\u015fkan\u0131 Richard Stone ve ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 Malcolm Hoenlein &com;\u0130ran\u2019\u0131n h\u0131zla ilerleyen n\u00fckleer silahlanma \u00e7abalar\u0131n\u0131n amac\u0131 ve y\u00f6n\u00fc konusunda art\u0131k hi\u00e7bir ku\u015fku bulunmuyor&com; dedi. &com;Rapor ku\u015fkuya yer b\u0131rakm\u0131yor ve t\u00fcm olas\u0131l\u0131klar\u0131n yer alaca\u011f\u0131 kapsaml\u0131 bir plan\u0131n h\u0131zla haz\u0131rlanmas\u0131 gerekti\u011fini g\u00f6steriyor.&com;<\/p>\n<p>\u00d6te yandan, \u0130ran\u2019\u0131n program\u0131n\u0131n ana hatlar\u0131 uzun zamand\u0131r biliniyor ve ge\u00e7mi\u015f IAEA raporlar\u0131nda da yer al\u0131yordu.<\/p>\n<p>Bilim ve Uluslararas\u0131 G\u00fcvenlik Enstit\u00fcs\u00fc ba\u015fkan\u0131 ve eski bir n\u00fckleer denet\u00e7i olan David Albright, IPS\u2019e, yeni kan\u0131tlar\u0131n &com;bask\u0131n\u0131n i\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131&com; ve \u0130ran\u2019\u0131n 2003\u2019ten sonra \u2013IAEA\u2019n\u0131n deyimiyle- &com;yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f&com; bir programdan vazge\u00e7ti\u011fini g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n<p>&com;Ellerindeki f\u00fczelere uyumlu bir sava\u015f ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirememi\u015f olduklar\u0131n\u0131 bilmek \u00f6nemli. O zaman bunun durmu\u015f olmas\u0131 iyi oldu.&com; \u00d6te yandan, \u0130ranl\u0131lar\u0131n &com;n\u00fckleer silah yapmay\u0131 bildiklerini, ve bu silahlar\u0131 g\u00fcvenilir hale getirmek i\u00e7in \u00e7\u00f6zmeleri gereken sorular\u0131n bilincinde olduklar\u0131n\u0131&com; da ekledi.<\/p>\n<p>\u0130ran\u2019\u0131n 2003 sonras\u0131 \u00e7abalar\u0131yla ilgili veriler zay\u0131f kaynaklara dayan\u0131yor. \u00d6rne\u011fin, sadece ismini vermek istemeyen bir IAEA \u00fcyesi \u0130ran\u2019\u0131n 2004\u2019ten sonra n\u00fckleer patlamay\u0131 ba\u015flatmak i\u00e7in gerekli bir d\u00fczene\u011fin par\u00e7alar\u0131n\u0131 \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131yla ilgili bilgi sundu.<\/p>\n<p>2008 ve 2009\u2019da da iki ismi a\u00e7\u0131klanmayan \u00fcye devlet, \u0130ran\u2019\u0131n g\u00fcvenli bir bomba \u00fcretiminin a\u015famalar\u0131ndan olan bir par\u00e7ayla ilgili bilgisayar modellemeleri yapt\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131n\u0131 ortaya atm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Silah Kontrol\u00fc Birli\u011fi ba\u015fkan\u0131 Daryl Kimball &com;Yeni detaylar var ama raporun sundu\u011fu genel resim daha \u00f6nce duyduklar\u0131m\u0131zla \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor&com; dedi. &com;Yeni bir test alan\u0131 ya da merkezle ilgili bilgi bulunmuyor.&com;<\/p>\n<p>\u0130ran y\u00f6netimi, IAEA y\u00f6neticilerine sunulan ve bas\u0131na s\u0131zd\u0131r\u0131lan rapora h\u0131zl\u0131 bir tepki vermedi. Ge\u00e7mi\u015fte \u0130ran baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kabul ederken IAEA\u2019y\u0131 sahte kan\u0131tlar \u00fcretmekle su\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Barack Obama y\u00f6netimi de so\u011fukkanl\u0131 kal\u0131rken raporu, varolan yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n sertle\u015ftirilmesi de dahil diplomatik bir \u00e7\u00f6z\u00fcm konusunda bast\u0131rmak \u00fczere kullanacaklar\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n<p>Baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan, rapordaki en endi\u015fe verici bilgiler ilk sayfalar\u0131nda \u0130ran\u2019\u0131n korumal\u0131 tesislerine y\u00f6nelik tespitlerden olu\u015fuyor. Rapor, \u0130ran\u2019\u0131n yava\u015flasa da d\u00fczenli olarak uranyum zenginle\u015ftirmeye devam etti\u011finmi ve \u015fu an yakla\u015f\u0131k 5 ton y\u00fczde 5 zenginle\u015ftirilmi\u015f, 74 kilo da y\u00fczde 20 zenginle\u015ftirilmi\u015f U-235\u2019e sahip oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. E\u011fer silah \u00fcretimi d\u00fczeyine \u2013y\u00fczde 90 zenginle\u015ftirilmi\u015f- \u00e7evrilirse, bu m\u00fchimmat birka\u00e7 bombaya yetecek b\u00fcy\u00fckl\u00fckte.<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7mas\u0131 beklenen bulgular, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki hafta yap\u0131lacak IAEA y\u00f6netim kurulu toplant\u0131s\u0131 \u00f6ncesinde a\u00e7\u0131kland\u0131.<\/p>\n<p>Albright &com;En \u00f6nemlisi \u0130ran\u2019\u0131n silahlanma konusunda \u015feffaf davranmas\u0131&com; dedi. &com;E\u011fer bunu yaparlarsa, zenginle\u015ftirme program\u0131 daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir sorun haline gelecek.&com;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>WASH\u0130NGTON, 8 Kas\u0131m, 2011 (IPS) &#8211; \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer program\u0131yla ilgili a\u00e7\u0131klanan yeni rapor, 2003 \u00f6ncesinde \u00fclkede n\u00fckleer silah geli\u015ftirmek i\u00e7in kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 konusunda detayl\u0131 kan\u0131tlar sunuyor ancak bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ne kadar\u0131n\u0131n devam etti\u011fi belirsiz.<\/p>\n","protected":false},"author":74,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-130","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-headlines"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/users\/74"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=130"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/130\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=130"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=130"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=130"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}