{"id":118,"date":"2010-01-29T13:40:01","date_gmt":"2010-01-29T13:40:01","guid":{"rendered":"http:\/\/ipsnews.net\/turkce\/2010\/01\/29\/siyaset-iran-gizli-nukleer-tesis-korkusunu-saldiri-tehdidine-karsi-kullaniyor\/"},"modified":"2010-01-29T13:40:01","modified_gmt":"2010-01-29T13:40:01","slug":"siyaset-iran-gizli-nukleer-tesis-korkusunu-saldiri-tehdidine-karsi-kullaniyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/2010\/01\/29\/siyaset-iran-gizli-nukleer-tesis-korkusunu-saldiri-tehdidine-karsi-kullaniyor\/","title":{"rendered":"S\u0130YASET : \u0130ran Gizli N\u00fckleer Tesis Korkusunu Sald\u0131r\u0131 Tehdidine Kar\u015f\u0131 Kullan\u0131yor"},"content":{"rendered":"<p>WASHINGTON, 10 Ocak 2010  (IPS)  &#8211; New York Times sal\u0131 g\u00fcn\u00fc yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 haberde \u0130ran\u2019\u0131n &com;n\u00fckleer yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n artan oranda b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 sessiz bir bi\u00e7imde&com; da\u011f yama\u00e7lar\u0131nda yer alan t\u00fcnel ve s\u0131\u011f\u0131naklara ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazd\u0131.<!--more--><\/p>\n<p>Haber, ge\u00e7en eyl\u00fcl ay\u0131nda Kum kentinde yer alan ikinci bir uranyum zenginle\u015ftirme tesisinin ABB ve Bat\u0131l\u0131 istihbarat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan ke\u015ffedildi\u011fi y\u00f6n\u00fcnde \u00e7\u0131kan raporlar\u0131n arkas\u0131n\u0131 getiriyor. Bu hikayenin ard\u0131nda yatan iddia \u0130ran\u2019\u0131n uluslararas\u0131 toplum taraf\u0131ndan fark edilmeden gizli n\u00fckleer tesislere sahip olmak istedi\u011fi.<\/p>\n<p>Fakat t\u00fcm veriler ger\u00e7eklerin tam ters istikamette oldu\u011funu g\u00f6steriyor: n\u00fckleer tesislerini d\u0131\u015f d\u00fcnyadan gizlemek bir yana, \u0130ran \u00fc\u00e7 y\u0131ldan beri Bat\u0131l\u0131 istihbarat\u00e7\u0131lar\u0131 gizli n\u00fckleer tesislere sahip oldu\u011funa kanaat getirmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. <\/p>\n<p>Bu s\u00fcrpriz sonucun arkas\u0131nda yatan mant\u0131k basit: \u0130ran\u2019\u0131n y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc n\u00fckleer programla ilgili \u00f6ncelikli sorunu ABD ve \u0130srail\u2019in n\u00fckleer tesislerine y\u00f6nelik bir sald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6nlemek. Bunu yapabilmek i\u00e7in \u0130ranl\u0131 yetkililer ABD ve \u0130srail ordusunu n\u00fckleer tesislerini yok edemeyece\u011fine ya da baz\u0131lar\u0131n\u0131 bulamayaca\u011f\u0131na ikna etmeleri gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcler.<\/p>\n<p>Kum\u2019daki tesisler ve gizli t\u00fcnel sistemi \u00fczerindeki kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rman\u0131n yolu, \u0130ran\u2019\u0131n bu tesislerin ABD ve di\u011fer istihbarat servisleri taraf\u0131ndan daha in\u015faat ba\u015flamadan \u00f6nce uydu foto\u011fraflar\u0131 ve sahadaki casus a\u011flar\u0131nca izlendi\u011fini bildi\u011fi ger\u00e7e\u011finden ge\u00e7iyor. <\/p>\n<p>Rejim kar\u015f\u0131t\u0131 silahl\u0131 Halk\u0131n M\u00fccahitleri \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn siyasi kanad\u0131 olan Ulusal Direni\u015f Konseyi (NCRI), 20 Aral\u0131k 2005\u2019te d\u00fczenledi\u011fi bas\u0131n toplant\u0131s\u0131nda d\u00f6rt yer alt\u0131 t\u00fcnel sisteminin, Kum\u2019daki da dahil olmak \u00fczere \u0130ran n\u00fckleer program\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti.      NCRI, A\u011fustos 2002\u2019de Natanz\u2019daki uranyum zenginle\u015ftirme tesisinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 bas\u0131n toplant\u0131s\u0131yla \u0130ran \u00fczerinde uluslar aras\u0131 bask\u0131n\u0131n yo\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 ara\u015ft\u0131rmas\u0131 i\u00e7in Uluslararas\u0131 Atom Enerjisi Kurumu\u2019na (IAEA) iletilmi\u015fti. <\/p>\n<p>\u015eimdi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, NCRI a\u00e7\u0131klamay\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131nda Kum\u2019daki t\u00fcnellerde \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer program\u0131na ait hi\u00e7bir \u015fey yoktu.<\/p>\n<p>Bununla birlikte, Halk\u0131n M\u00fccahitleri\u2019yle ABD ve \u0130srail aras\u0131ndaki s\u0131k\u0131 ili\u015fki g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, \u0130ranl\u0131 yetkililerin yabanc\u0131 istihbarat \u00f6rg\u00fctlerinin m\u00fccahitler taraf\u0131ndan i\u015faret edilen yerlere odaklanaca\u011f\u0131n\u0131 kestirmi\u015f olmas\u0131 gerekir. ABD\u2019li ve Avrupal\u0131 yetkililer Kum b\u00f6lgesinin 2006\u2019dan bu yana uydu foto\u011fraflar\u0131ndan takip edildi\u011fini do\u011frulad\u0131.<\/p>\n<p>Ard\u0131ndan ya\u015fana geli\u015fmelerse \u0130ran\u2019\u0131n siyasetine dair \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131 veriyor. Farkl\u0131 kaynaklara g\u00f6re, t\u00fcnellerin a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da\u011f\u0131n ete\u011fine bir u\u00e7aksavar f\u00fcze bataryas\u0131 yerle\u015ftirildi. Bu, \u0130ranl\u0131 yetkililerin sadece b\u00f6lgenin izlendi\u011finden emin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, oraya dikkat \u00e7ekmek istedi\u011fini de g\u00f6steriyor.<\/p>\n<p>Bu gelime istihbarat toplulu\u011fu i\u00e7inde ciddi tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7t\u0131. Bu grupla ili\u015fkisi olan Frans\u0131z g\u00fcvenlik dan\u0131\u015fman\u0131 Roland Jacquard ge\u00e7en kas\u0131mda Time dergisine verdi\u011fi r\u00f6portajda baz\u0131 analistlerin bunun, ger\u00e7ek n\u00fckleer \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u015fka tarafta devam ederken Kum\u2019a ilgi \u00e7ekecek bir tuzak olabilece\u011fini s\u00f6yledi\u011fini hat\u0131rlatt\u0131.<\/p>\n<p>E\u011fer \u0130ran b\u00f6lgenin izlendi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmeseydi, oraya bir u\u00e7aksavar bataryas\u0131 yerle\u015ftirmesi i\u00e7in bir neden olmazd\u0131. Bu batarya a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 Kum\u2019da devam eden in\u015faat\u0131n yabanc\u0131 istihbarat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan izlenmeye devam etmesini garantilemek i\u00e7indi. Washington\u2019daki Bilim ve Uluslar aras\u0131 G\u00fcvenlik Enstit\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fcn ele ge\u00e7irdi\u011fi uydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri Kum\u2019daki tesisin in\u015faat\u0131n\u0131n 2006 ortalar\u0131yla 2007 ortalar\u0131 aras\u0131nda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. <\/p>\n<p>Tabii ki istihbarat analistleri in\u015faat ileri bir safhaya eri\u015fmeden ne ama\u00e7la kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 tam olarak bilemiyor. 25 Eyl\u00fcl\u2019de bir a\u00e7\u0131klama yapan \u00fcst d\u00fczey bir ABD\u2019li istihbarat g\u00f6revlisi, 2009 sonbahar\u0131na kadar in\u015faat\u0131n bir zenginle\u015ftirme tesisi oldu\u011fundan emin olmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n<p>Ayn\u0131 d\u00f6nemde \u0130ranl\u0131lar yabanc\u0131 istihbarat \u00f6rg\u00fctlerine n\u00fckleer tesislerini korumak i\u00e7in bir &com;pasif savunma stratejisi&com; izleyece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131k kan\u0131tlar sunuyordu. 24 Eyl\u00fcl 2007\u2019de \u0130ran televizyonuna \u00e7\u0131kan Pasif Savunma \u00d6rg\u00fct\u00fc ba\u015fkan\u0131 R\u0131za Celali stratejilerinin &com;\u00fclkenin \u00f6nemli ve hassas tesislerini korumak ve k\u0131r\u0131lganl\u0131klar\u0131n\u0131 en aza indirmek&com; oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n<p>Celali, 24 A\u011fustos 2007\u2019de Mehr haber ajans\u0131na verdi\u011fi deme\u00e7te de IAEA taraf\u0131ndan izlenen bir n\u00fckleer birimin de plan\u0131n i\u00e7inde oldu\u011funu belirtti. NY Times\u2019\u0131n sal\u0131 g\u00fcn\u00fc belirtti\u011fi gibi, \u0130sfahan\u2019daki uranyum d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme tesisinin yak\u0131nlar\u0131nda t\u00fcnel in\u015faatlar\u0131 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Medya \u0131srarla \u0130ran\u2019\u0131n Kum\u2019daki tesis hakk\u0131nda IAEA\u2019ya 21 Eyl\u00fcl\u2019de yaz\u0131lan bir mektupla bilgi verdi\u011fini, bunun tek sebebinin de tesisin Bat\u0131l\u0131 istihbarat\u00e7\u0131larca ke\u015ffedilmesi oldu\u011funu yazd\u0131. <\/p>\n<p>Fakat ayn\u0131 g\u00fcn Obama y\u00f6netimince yay\u0131nlanan soru-cevap metninde &com;Neden \u0130ranl\u0131lar bu tesisi bu zamanlamayla a\u00e7maya karar verdi?&com; soruna &com;Bilmiyoruz&com; cevab\u0131 veriliyordu.<\/p>\n<p>Asl\u0131nda \u0130ran\u2019\u0131n 21 Eyl\u00fcl\u2019de IAEA\u2019ya yazd\u0131\u011f\u0131 ve bir \u00f6zeti de 16 Kas\u0131m\u2019daki IAEA raporunda yer alan mektup, ABD ve \u0130srail sava\u015f planc\u0131lar\u0131n\u0131n kafas\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131 ama\u00e7layan bir stratejinin par\u00e7as\u0131. Mektup, ikinci bir zenginle\u015ftirme tesisinin in\u015faat\u0131n\u0131n &com;kendi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na dayanan \u2026hassas n\u00fckleer tesislerini pasif savunma mekanizmalar\u0131 kullanarak koruma hakk\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131&com; s\u00f6yl\u00fcyordu.<\/p>\n<p>Time dergisinden John Berry\u2019nin 2 Ekim\u2019deki haberinde belirtti\u011fi gibi, istihbarat analistleri mektubu izlenen bir d\u00fczine t\u00fcnel yap\u0131s\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda yap\u0131lar\u0131n da bulundu\u011fu \u015feklinde de\u011ferlendirildi. <\/p>\n<p>Birka\u00e7 g\u00fcn sonra \u0130ran cumhurba\u015fkan\u0131 Mahmud Ahmedinecad\u2019a yak\u0131n olan gazete Kayhan, tesisle ilgili a\u00e7\u0131klaman\u0131n Bat\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan sald\u0131r\u0131 planlar\u0131n\u0131 p\u00fcsk\u00fcrtmeye yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu, \u00e7\u00fcnk\u00fc &com;tesislerin \u00e7oklu\u011funun etkin bir savunma sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131&com; yazd\u0131.<\/p>\n<p>Bu a\u00e7\u0131klama \u0130ran\u2019\u0131n ba\u015fka n\u00fckleer tesisleri bulundu\u011fu ku\u015fkusu yaratarak ABD ve \u0130srail askeri planlar\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131 ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde ipucu veriyor. NY Times\u2019da yay\u0131nlanan makale de \u0130ran\u2019\u0131n stratejisinin ABD ve \u0130srail\u2019de \u00fclkenin n\u00fckleer program\u0131n\u0131 y\u0131kman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda ku\u015fku yaratmakta ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Gazete t\u00fcnel sistemini &com;Bat\u0131\u2019n\u0131n askeri ve jeopolitik hesaplar\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131ran&com; bir &com;gizlilik \u00f6rt\u00fcs\u00fc&com; olarak niteledi. Baz\u0131 analistlerin \u0130ran\u2019\u0131n &com;pasif savunma stratejisi&com;nin Obama y\u00f6netiminin askeri olmayan bir \u00e7\u00f6z\u00fcmde \u0131srar\u0131nda &com;\u00f6nemli bir fakt\u00f6r&com; oldu\u011funu belirtti\u011fini de ekledi.<\/p>\n<p>\u0130ran\u2019\u0131n stratejisinin \u0130srail\u2019in hesaplar\u0131 \u00fczerinde de etkisi oldu\u011funu g\u00f6steren bir geli\u015fme de 2002-2006 aras\u0131nda \u0130srail Savunma G\u00fc\u00e7leri (IDF) istihbarat biriminin ba\u015f\u0131nda olan General Aharon Ze\u2019evi Farkash\u2019\u0131n \u0130srail yanl\u0131s\u0131 Washington Yak\u0131n Do\u011fu Politika Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde ge\u00e7en ekimde yap\u0131lan bir toplant\u0131da ABD\u2019nin \u0130ran\u2019a hava sald\u0131r\u0131s\u0131 d\u00fczenlemesine destek vermesiydi.<\/p>\n<p>Fakat Farkash Bat\u0131n\u0131n \u0130ran\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn n\u00fckleer tesislerini bilemeyece\u011fini belirtti ve di\u011fer a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda da \u0130ran\u2019a bir \u0130srail sald\u0131r\u0131na da kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n<p>* Gareth Porter ABD ulusal g\u00fcvenlik politikas\u0131 \u00fczerine uzmanla\u015fan ara\u015ft\u0131rmac\u0131 bir tarih\u00e7i ve gazeteci.  <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>WASHINGTON, 10 Ocak 2010 (IPS) &#8211; New York Times sal\u0131 g\u00fcn\u00fc yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 haberde \u0130ran\u2019\u0131n &com;n\u00fckleer yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n artan oranda b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 sessiz bir bi\u00e7imde&com; da\u011f yama\u00e7lar\u0131nda yer alan t\u00fcnel ve s\u0131\u011f\u0131naklara ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazd\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":70,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-118","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-headlines"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/users\/70"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=118"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/118\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=118"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=118"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ipsnews.net\/turkce\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=118"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}