Trakoma: Kinachohitajika Kuondoa Ugonjwa Katika Visiwa vya Pasifiki

SYDNEY, Australia, Februari 25 2026 (IPS)– Mataifa mawili ya Visiwa vya Pasifiki yamepongezwa kwa mafanikio yao katika kampeni ya afya duniani ya kutokomeza ugonjwa wa macho unaoambukiza, Trakoma.

Takwimu bora za magonjwa, kampeni bora za matibabu na uboreshaji wa upatikanaji wa maji na usafi zilichangia katika maendeleo makubwa yanayosherehekewa sasa kamaMataifa 27duniani kote zimetangazwa kuwa hazina Trakoma na Shirika la Afya Duniani (WHO). Lakini, zaidi ya yote, wataalam wanasema kwamba ufunguo wa kuondoa magonjwa milele ni kuunga mkono kwa dhati programu za kutokomeza ugonjwa huo na jamii nzima.

“Jitihada za kuondoa trakoma zinafaa zaidi jamii zinapoelewa ugonjwa huo, kuamini hatua zinazochukuliwa na kushiriki kikamilifu katika shughuli za kinga,” Dkt. Anasaini Cama, Kiongozi wa Kiufundi wa Trakoma wa Pacific katikaWakfu wa Fred Hollows, shirika lisilo la kiserikali la kimataifa linalofanya kazi ya kutokomeza upofu unaoweza kuzuilika, aliiambia IPS.

Hatimaye kutokomeza Trakoma katika nchi kama vile Papua New Guinea ni mafanikio makubwa wakati zaidi ya asilimia 80 ya watu wanaishi katika jamii za vijijini na za mbali, ambapo hatari ya kuambukizwa ni kubwa sana.

“Hatua hii muhimu inaonyesha nguvu ya afya ya umma katika ubora wake…Ni ukumbusho kwamba usawa, mwonekano na kinga lazima viwe moyoni mwa mfumo wetu wa afya,”Elias KapavoreWaziri wa Afya huko PNG, taifa lenye watu wengi zaidi katika Kisiwa cha Pasifiki lenye watu zaidi ya milioni 10, aliwaambia waandishi wa habari mwaka jana.

Ugonjwa wa macho unaoambukiza ni mojawapo ya Magonjwa 21 ya Kitropiki Yasiyopuuzwa ambayo, chini yaLengo la Maendeleo Endelevu 3.3, zinalengwa kutokomeza ugonjwa huo duniani ifikapo mwaka 2030. Na ripoti zinaonyesha kwamba hatua zinapigwa. Kati ya 2002 na 2025, kipindi cha zaidi ya miongo miwili, idadi ya watu duniani walio katika hatari ya kupata Trakoma ilipungua kutoka bilioni 1.5 hadi watu milioni 97.1,WHOiliripotiwa Januari.

“Trakoma, ambayo hapo awali ilikuwa chanzo kikuu cha upofu nchini Fiji, ilienea sana katika miaka ya 1950, huku kiwango cha maambukizi kikizidi asilimia 20 miongoni mwa watoto katika baadhi ya maeneo. Leo, kufuatia hatua endelevu za kitaifa, kiwango cha maambukizi ya Trakoma kimepungua hadi chini ya asilimia 1,” Waziri wa Afya wa Fiji,Dkt. Ratu Antonio Lalabalavu, aliambia vyombo vya habari vya ndani.

Trakomandio chanzo kikuu cha upofu kote ulimwenguni na hupatikana hasa katika maeneo ya hali ya hewa ya kitropiki na jamii za vijijini zilizoathiriwa na umaskini na ukosefu wa huduma za msingi. Husababishwa na kiumbe mdogo, Chlamydia trachomatis, anayejulikana kubebwa na nzi, huku watoto na wale wanaoishi katika mazingira yenye msongamano mkubwa wakiwa katika hatari zaidi. Katika visa vya juu vya ugonjwa huo, kuna makovu sugu ya sehemu ya chini ya kope, ambayo yanaweza kugeuka ndani, na kusababisha kope kusababisha uharibifu wa kudumu kwa konea ya jicho.

Trakoma iligunduliwa kwa mara ya kwanza huko PNG na Fiji wakati tafiti za kiafya zilipofanywa miaka ya 1950. Uchunguzi pia ulionyesha kuwa ilikuwa imeenea sana katika Visiwa vya Solomon na Vanuatu. Hivi majuzi, mnamo 2015, ugonjwa mkubwa wamasomoZilifanywa katika majimbo ya Kati, Madang, Morobe, Mashariki mwa New Britain, Nyanda za Juu Kusini na Magharibi huko PNG kama sehemu ya Mradi wa Ramani ya Trakoma Duniani. Kuenea kwa trakoma-follicular inflammation-follicular (TF) kwa watoto wenye umri wa miaka 1-9 kuligundulika kuwa kati ya asilimia 6 na 12.2, ikizidi kizingiti cha WHO cha asilimia 5.

Ugonjwa huu unaweza kuwa dhaifu na kufanya iwe vigumu zaidi kwa mtoto kuhudhuria na kushiriki katika madarasa ya shule na, hivyo, kuzuia ukuaji wake na kuongeza uwezekano wa kupata umaskini na utapiamlo.

Kwa hivyo, kubadilisha hali na tabia ambazo ugonjwa hustawi ni muhimu. Na hii ni sehemu muhimu ya mbinu iliyopendekezwa na WHO, inayoitwaSALAMAmkakati. Yaani, upasuaji kwa wagonjwa walio na hatua iliyoendelea ya ugonjwa, ikiwa ni pamoja na upofu, kuagiza dawa za kuzuia vijidudu ili kupunguza maambukizi, kuhimiza usafi wa uso, na maboresho ya mazingira.

Leo, shirika la hisani la maendeleoRehema Kaziinafanya kazi ya kuimarisha afya bora katika vijiji vya mbali sana huko Kiunga katika Mkoa wa Magharibi, karibu na mpaka wa magharibi wa PNG, kwa kuhakikisha upatikanaji wa maji safi. Hapa, “maji salama yanabaki kuwa changamoto ya kila siku,” Andrew Lowry, Mkuu wa Programu za Mercy Works, aliiambia IPS.

“Mafuriko ya mara kwa mara huchafua vyanzo vya maji na kuharibu miundombinu. Jamii nyingi hazina njia za kufikia barabara, kwa hivyo vifaa na wafanyabiashara husafiri kwa ndege au boti, na mara nyingi kwa miguu. Shule na vituo vya afya mara nyingi hufanya kazi bila usambazaji wa maji wa kuaminika, na kufanya taratibu za msingi za usafi kuwa ngumu kuzidumisha.”

Mercy Works huweka mifumo ya ukusanyaji na uhifadhi wa maji ya mvua katika shule, vituo vya afya, na vijiji katika Mkoa wa Magharibi na Mkoa wa Simbu katika mkoa wa Nyanda za Juu.

Karibu kilomita 4,000 kusini-mashariki mwa PNG huko Fiji, Cama ameshuhudia athari za magonjwa ya macho na hatua za kuchukua ambazo zimekuwa na ufanisi. Kaskazini mwa nchi, alitembelea vijiji ambavyo vilihifadhiwa safi na nadhifu na ilikuwa vigumu kuona kama kulikuwa na msongamano mkubwa katika kaya.

“Kwa ujumla, familia kubwa zinazoishi pamoja zinachukuliwa kuwa za kawaida. Tulichokiona, na vile vile katika vijiji vilivyo karibu, ni masuala ya maji, ambapo maji hayakuwa yanapatikana kila wakati na malori ya maji yangesafirisha maji hadi kijijini,” Cama aliiambia IPS.

Katika jamii, “watoto walikuwa hai na hawakuonekana kuwa wagonjwa kwa njia yoyote ile,” alisimulia. “Ni wakati tu wafanyakazi wa afya walipogeuza kope za mtoto ndipo uso wa ndani wa kope ungekuwa na vinyweleo ambavyo vilikuwa kawaida kwa Trakoma.” Mara tu mtoto alipogunduliwa, marashi ya macho ya Tetracycline yaliagizwa kupaka mara mbili kwa siku kwa wiki sita, pamoja na kunawa uso mara kwa mara.

Mwaka huu,WHOilitangaza kwamba, kwa mara ya kwanza tangu rekodi za dunia zianze, idadi ya watu wanaohitaji uingiliaji kati wa huduma ya afya kwa Trakoma imepungua chini ya milioni 100. Hata hivyo mustakabali hauwezi kuwa wa kuridhika. Kuongezeka kwa hali mbaya ya hewa katika Visiwa vya Pasifiki kunaweza kurudisha nyuma mafanikio haya.

“Mabadiliko ya tabianchi yanaweza kuathiri programu za Trachoma na kusababisha kuibuka tena kwa Trachoma, ikimaanisha kuwa uangalifu wa muda mrefu unahitajika,” Cama alisisitiza. “Mafuriko na halijoto ya joto kali vinaweza kuharibu mifumo ya usafi wa mazingira ambayo husababisha kupungua kwa usafi wa mazingira, na kusababisha ongezeko la uwepo wa nzi katika jamii, jambo ambalo linaweza kuongeza kuenea kwa Trachoma. Kupitia ukame na mvua chache, upatikanaji wa maji hupungua, na kufanya kunawa uso mara kwa mara na usafi wa mazingira kuwa changamoto zaidi.”

Kuongeza idadi ya wataalamu wa afya waliofunzwa pia ni muhimu katika nchi ambazo huduma za afya za kitaifa zinapambana na rasilimali chache, vifaa tiba na nguvu kazi. “Mojawapo ya changamoto kubwa katika Pasifiki ni uhaba wa wataalamu wa huduma ya macho waliofunzwa,” Cama alisema.

Hivi ndivyo ilivyo Fiji na PNG, ambapo “mikoa 8 pekee kati ya 22 ina daktari wa macho”. Ili kukabiliana na upungufu huu, Wakfu wa Fred Hollows ulianzishaTaasisi ya Macho ya Pasifiki, taasisi ya kwanza ya mafunzo ya macho katika eneo hilo, huko Suva, Fiji. “Lengo letu ni kuwa na angalau daktari mmoja wa macho na timu ya wauguzi wa macho katika kila mkoa [huko PNG],” alisema.

Faida za magonjwa ya kuzima moto, kama vile Trakoma, ni kubwa kwa watu na jamii. Na matarajio ya maendeleo ya taifa yanaweza kutimizwa wakati huduma za afya zinapokabiliana na mzigo mdogo wa magonjwa, watoto wengi zaidi wanaweza kumaliza elimu yao na watu wengi zaidi wenye umri wa kufanya kazi wanaweza kuchangia katika jamii zao na uchumi.

Kumbuka: Makala haya yameletwa kwenu na IPS Noram kwa ushirikiano na INPS Japan na Soka Gakkai International katika hali ya ushauri na ECOSOC.